Trending
Prev Story
Next Story

भारतले हवाई मार्ग दिँदैमा चल्दैन भैरहवा विमानस्थल

Onlinekhabar •
November 20, 2026 • 09:30 AM
2
2 reads 0 reactions

प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले मंसिर ६ देखि भारतको औपचारिक द्विपक्षीय भ्रमण गर्दै हुनुहुन्छ । भ्रमणका क्रममा भैरहवास्थित गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका लागि थप हवाईमार्ग उपलब्ध गराउने विषयमा छलफल हुने बताइएको छ । …

भारतले हवाई मार्ग दिँदैमा चल्दैन भैरहवा विमानस्थल

प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले मंसिर ६ देखि भारतको औपचारिक द्विपक्षीय भ्रमण गर्दै हुनुहुन्छ । भ्रमणका क्रममा भैरहवास्थित गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका लागि थप हवाईमार्ग उपलब्ध गराउने विषयमा छलफल हुने बताइएको छ । प्रधानमन्त्रीको भ्रमणमा लामो समयदेखि थाती रहेको यो द्विपक्षीय समस्या समाधान हुन सक्छ । तर यी विमानस्थलमा नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडान हुन नसक्नुमा आन्तरिक कारण ज्यादा जिम्मेवार छन् ।

लुम्बिनी र आसपासका बौद्ध तीर्थस्थलसम्म अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकको पहुँच सहज बनाउन अनि त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको चाप घटाउन गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माण गरिएको थियो । तर, सन् २०२२ मेमा उद्घाटन भएको चार वर्षभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि यसले नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडान सञ्चालन गर्न सकेको छैन । सन् २०२६ मार्च २५ सम्म यहाँबाट नियमित तथा चार्टर्ड गरी १ हजार २२२ वटा अन्तर्राष्ट्रिय उडान मात्र भएका छन् भने ६९ हजार ३७७ यात्रुले यहाँबाट आवतजावत गरेका छन् ।

विमानस्थल बनाउन जग्गा अधिग्रहणबाहेक नै ७ करोड ६१ लाख अमेरिकी डलर खर्च भएको थियो । सरकारीबाहेक निजी क्षेत्रले होटल र अन्य व्यवसायमा करिब ७० अर्ब रुपैयाँ लगानी गरिसकेको छ । निर्माणाधीन परियोजना पूरा हुँदा यो लगानी १ खर्ब रुपैयाँसम्म पुग्न सक्छ । सन् २०२५ अगस्टसम्म आठ वटा होटल बैंकले लिलाम गरिसकेको खबर प्रकाशित भएका छन् । यसले विमानस्थलको उपयोग नहुनु यसक्षेत्रकै लागि आर्थिक चुनौती बनिसकेको स्पष्ट पार्छ ।

नेपाल आउने अन्तर्राष्ट्रिय विमानलाई सामान्यतः सिमराबाटै प्रवेश गर्नुपर्ने बाध्यता छ । सोहीकारण नेपालले महेन्द्रनगर, नेपालगन्ज र भैरहवा क्षेत्रबाट पनि हवाई प्रवेशमार्ग उपलब्ध गराउन भारतसँग पहल गर्दै आएको छ । मन्त्रालयकै अनुसार पश्चिम तर्फबाट भैरहवा आउने विमान सिमरा हुँदै प्रवेश गर्दा करिब ३०० किलोमिटर थप दूरी पार गर्नुपर्छ । पोखरा आउने विमानले पनि करिब १८५ किलोमिटर अतिरिक्त यात्रा गर्नुपर्छ । यसले इन्धन खपत, उडान समय र सञ्चालन खर्च बढाउँछ । फलतः नियमित उडान व्यावसायिक रूपमा लाभदायक हुँदैनन् ।

प्रवेशमार्ग नभएर मात्रै यी दुई विमानस्थल नचलेका होइनन् । समस्या नेपालभित्र पनि छ । भारतसँग व्यावहारिक सहमति जुटाउन कूटनीतिक पहल गर्नुका साथसाथै आर्थिक रूपमा फाइदा हुनेगरी यात्रु संख्या बढाउन र आवश्यक सेवा विस्तार गर्न सरकारले पहल गर्नुपर्छ ।

भारतले थप हवाई मार्ग नदिँदा समस्या उत्पन्न भएको छ । अधिकांश विमान सिमराबाटै आउँदा सिमरा क्षेत्रमा हवाई चाप बढेको छ । भारतले भने सुरक्षा संवेदनशीलता र हवाई यातायात व्यवस्थापनको जटिलतालाई कारण देखाउने गरेको छ । गोरखपुरको हवाई अड्डाजस्ता सैन्य संरचनाको सुरक्षालाई पनि उसले चासोको विषय बनाएको छ । यी विषयमा प्राविधिक तहमा छलफल हुनुपर्छ । तर, यसैको बहानामा समस्या बल्झाइराख्न मिल्दैन ।

भारतले अहिलेसम्म दिएका आश्वासनले नेपालको चासो सम्बोधन गर्न सकेको छैन । सन् २०२३ जुनमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले भारतले एउटा हवाई मार्ग उपलब्ध गराउन सकारात्मक संकेत दिएको बताएका थिए । उनका अनुसार, उक्त मार्ग एटीआर विमान सञ्चालनका लागि उचित थियो । उनले महेन्द्रनगरबाट थप उचाइको प्रवेशमार्ग उपलब्ध गराउन पनि आग्रह गरेका थिए ।

छोटो र सहज प्रवेश मार्ग नहुँदा पनि भैरहवा विमानस्थलबाट अन्तर्राष्ट्रिय उडान हुँदै आएका छन् । सन् २०२२ मेमा विमानस्थल उद्घाटन हुँदा जजिरा एयरवेजले उडान सुरु गरेको थियो । नेपाल एयरलाइन्स, फ्लाई दुबई, थाई एयर एसिया र हिमालय एयरलाइन्सले पनि फरक–फरक समयमा यहाँबाट उडान गरेका थिए । सन् २०२४ मा उडान विस्तार भएको अवधिमा कतार एयरवेजले समेत सेवा दिएको थियो । सन् २०२५ अप्रिलमा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको धावनमार्ग मर्मत भइरहँदा चार वटा विदेशी वायुसेवाले करिब एक महिनासम्म भैरहवाबाट उडान गरेका थिए । त्यतिबेला साप्ताहिक २० वटासम्म उडान भएका थिए । यात्रुको माग र अनुकूल परिस्थिति भए अहिले पनि भैरहवामा अन्तर्राष्ट्रिय उडान सम्भव रहेको देखिन्छ । यसो गर्दा अवश्य पनि लामो दूरी पार गर्नुपर्छ, खर्च पनि बढ्छ ।

यात्रुको माग कमजोर र उडान खर्च बढी भएपछि वायुसेवाहरूले भैरहवा र पोखराका उडान घटाएका वा स्थगित गरेका छन् । विमानस्थलका महाप्रबन्धक प्रतापबाबु तिवारीले जजिरा एयरवेज र थाई एयर एसियाका उडानमा करिब ७७ प्रतिशत यात्रु रहेको बताए पनि नियमित सेवा टिकाउन नसकेको बताएका थिए । यात्रुबाट हुने आम्दानी, टिकटको मूल्य, विमानको प्रकार, इन्धन र नेभिगेसन खर्चमा नाफा निर्भर हुन्छ । सबै कुरा हेर्दा भैरहवामा आवश्यक संख्यामा यात्रु अझै नभएको देखिन्छ ।

सन् २०२५ को अप्रिलमा भैरहवाबाट हुने उडान बढ्यो । तर, यात्रु आफ्नै इच्छाले भैरहवा गएका थिएनन् । बरु त्रिभुवन विमानस्थलको धावनमार्ग मर्मतका कारणले उनीहरू भैरहवा जान बाध्य भएका थिए । मर्मत सकिएपछि अस्थायी उडान पनि बन्द भए र विमानस्थलले फेरि नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडान पाउन सकेन । यहाँबाट अन्तिम अन्तर्राष्ट्रिय उडान गत मार्च २५ मा भएको थियो ।

मूलतः भैरहवामा यात्रुका दुईवटा स्रोत छन्– पश्चिम नेपालबाट वैदेशिक रोजगारीमा जाने श्रमिक र लुम्बिनी तथा आसपासका बौद्ध तीर्थस्थल घुम्न आउने पर्यटक । तर, नेपालले वैदेशिक रोजगारीका सेवा र पर्यटन रणनीतिलाई यस विमानस्थलसँग जोडेर यी दुवै समूहलाई नियमित यात्रुमा रूपान्तरण गर्न सकेको छैन । बौद्ध तीर्थयात्रा मौसमी हुने भएकाले तीर्थयात्रीले मात्रै वर्षभरि भैरहवाका उडान भर्न सक्दैनन् ।

कुनै पनि विमानस्थलमा उडान गर्ने वा नगर्ने भनेर निर्णय गर्नुअघि वायुसेवाहरूले पर्याप्त यात्रु पाइन्छन् कि पाइँदैनन् र सञ्चालन खर्च उठ्छ कि उठ्दैन भन्ने हिसाब गर्छन् । सरकारले सहयोग गर्नुपर्ने यहीँनेर हो । वर्षभरि नियमित यात्रु उपलब्ध हुने वातावरण बनाउन सरकार अघि सर्नुपर्छ ।

भारतीय बौद्ध सर्किटको किनारामा परेको लुम्बिनी

बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीको प्रवेशद्वार बनाउने उद्देश्यले निर्माण गरिएको थियो, भैरहवाको गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल । तर, पर्यटकलाई लुम्बिनी पुर्‍याउन कठिन छँदैछ, त्यसभन्दा बढी यसलाई बौद्ध तीर्थयात्राको मुख्य गन्तव्य बनाउनु चुनौतीपूर्ण छ ।

सन् २०१५ मा भारतको पर्यटन मन्त्रालयले पाँचदेखि सात दिनको ‘धर्मयात्रा’ रुट सार्वजनिक गरेको थियो । त्यसमा बोधगया, सारनाथ, कुशीनगर र पिपरवा समेटिएका थिए । नेपालको लुम्बिनीका लागि भने एकदिने भ्रमण समय छुट्याइएको थियो । पछि त्यही सर्किटलाई १० देखि १५ दिनको यात्राको रूपमा बिस्तार गरियो । त्यसमा पनि लुम्बिनीलाई एकदिने गन्तव्यकै रूपमा प्रस्तुत गरिएको थियो । भारतीय गन्तव्यहरूलाई केन्द्रमा राखिएको यो यात्रामा नेपालको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण बौद्ध सम्पदालाई एकदिने यात्रामा खुम्च्याइएको थियो । अब नेपाल आफैँले लुम्बिनीलाई लामो तीर्थयात्राको प्रमुख गन्तव्य बनाउन पहल गर्नुपर्छ ।

सन् २०२१ मा उद्घाटन भएको कुशीनगर अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलले पनि यात्रु तान्न सक्छ । कुशीनगर वा गोरखपुरबाट एक दिनका लागि मात्र लुम्बिनी आउने क्रम जारी रहे गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलले यात्रु पाउन सक्दैन । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले सन् २०२२ मे १६ मा लुम्बिनी भ्रमण गर्दा मायादेवी मन्दिरलाई आफ्नो कार्यक्रमको पहिलो गन्तव्य बनाएका थिए । तर, कूटनीतिक महत्त्व पाउँदैमा पर्यटन बढेन ।

नेपालले भैरहवा–कुशीनगर सिधा हवाई सेवा सञ्चालन गर्ने प्रस्ताव गरेको छ । यो पहल अघि बढाउनुपर्छ । तर, यसलाई दुवै देशले संयुक्त रूपमा प्रवर्द्धन गर्ने बृहत् बौद्ध तीर्थयात्रा योजनासँग जोड्नुपर्छ र लुम्बिनीलाई यसको केन्द्र बनाउनु पर्छ । अनि सम्भव भएसम्म यात्राको सुरुवात नै लुम्बिनीबाट हुने व्यवस्था गर्नुपर्छ ।

कतार, मलेसिया वा यूएईबाट फर्किने दाङका कुनै श्रमिकलाई उदाहरणका रूपमा लिऊँ । दाङ लुम्बिनी प्रदेशमै पर्छ र काठमाडौंभन्दा भैरहवा नजिक छ । तर, ती श्रमिकलाई भैरहवाभन्दा काठमाडौं हुँदै घर फर्कन सहज हुन्छ । किनभने श्रमिकलाई आवश्यक अन्य सेवा भैरहवामा उपलब्ध छैन । श्रमसम्बन्धी प्रक्रिया, भिसा सेवा र स्वास्थ्य परीक्षणको सुविधा त्यहाँ छैन । राज्यले नै यात्राको सम्पूर्ण प्रक्रिया काठमाडौँलाई केन्द्रमा राखेर सञ्चालन गरिरहँदा एयरलाइन्सहरूले भैरहवामा दिगो सेवा सञ्चालन गर्न सक्दैनन् ।

प्रधानमन्त्रीले दिल्लीमा उठाउनुपर्ने विषय

भारतले भैरहवा र पोखरा विमानस्थलको व्यवस्थापन भारतीय कम्पनीलाई सुम्पिए थप हवाई रुट दिने संकेत गरेको समाचार प्रकाशित भएका छन् । तर, पर्यटन मन्त्रालय र नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका अधिकारीहरूलाई यस्तो प्रस्तावबारे जानकारी नभएको वा उनीहरू छलफलमा सहभागी नभएको बताएका छन् । त्यसैले वार्ता अघि बढाउनुअघि यस्तो प्रस्तावको वास्तविकता स्पष्ट पार्नुपर्छ ।

विमानस्थल व्यवस्थापन र हवाई प्रवेशमार्ग अलगअलग विषय हुन् । नेपालले निजी क्षेत्रलाई विमानस्थल व्यवस्थापन सुम्पने निर्णय गरे त्यसको प्रक्रिया पारदर्शी र प्रतिस्पर्धात्मक हुनुपर्छ । त्यसको औचित्य पनि पुष्टि हुनुपर्छ । हवाई रुटको सट्टामा सुटुक्क लेनदेन गरिनुहुन्न ।

विमानस्थल बनाउन एसियाली विकास बैंकको संलग्नता थियो । उसले निजी क्षेत्रको सहभागितालाई समर्थन गर्छ । तर, त्यतिकै भरमा भारतीय कम्पनीलाई व्यवस्थापन सुम्पनुपर्छ भन्ने छैन । सरकारले प्रस्तावित जुनसुकै सम्झौताबारे संसद्लाई जानकारी गराउनुपर्छ ।

नेपालले पारस्परिक लाभका आधारमा पनि वार्ता अघि बढाउन सक्छ । सन् २०२६ नोभेम्बर १६ मा अनलाइनखबरले भारतले बागडोगराबाट हुने अन्तर्राष्ट्रिय उडानका लागि नेपाली हवाई क्षेत्र प्रयोग गर्न अनुमति मागेको समाचार प्रकाशित गरेको थियो । त्यही समयमा नेपालले भैरहवाका लागि थप प्रवेशमार्ग मागिरहेको थियो । भारतको प्रस्तावलाई प्राविधिक र सुरक्षाको दृष्टिले छुट्टै मूल्यांकन गर्नुपर्छ । तर, यसले दुवै देशका आवश्यकता एकैपटक वार्ताको टेबलमा राख्ने अवसर दिएको छ । सहमतिमा हवाई रुट, उडानको उचाइ, सुरक्षा प्रक्रिया, नियमन र दुवै देशले पाउने लाभ स्पष्ट उल्लेख हुनुपर्छ र यस्तो सहमति सार्वजनिक पनि गर्नुपर्छ ।

बुझ्नुपर्ने मुख्य कुरा के हो भने भारतले प्रवेशमार्ग दिँदैमा गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल सफल भइहाल्दैन । बौद्ध तीर्थयात्री आफैँ लुम्बिनी आइपुग्छन् भनेर पर्खिनु पनि हुँदैन । नेपालले यो विमानस्थललाई नियमित यात्रा गर्ने मानिसका लागि उपयोगी बनाउनुपर्छ । त्यसका लागि पश्चिम नेपालका वैदेशिक रोजगारीमा जाने श्रमिक, लुम्बिनी र बौद्ध तीर्थस्थल घुम्न आउने पर्यटक, सामान ओसारपसार गर्ने व्यवसायी अनि भारत र अन्य देश जाने यात्रुको सुविधामा ध्यान दिनुपर्छ । भरपर्दो यातायात, गतिलो पर्यटन प्याकेज र बौद्ध धर्मावलम्बीको बाहुल्य भएका देशसँग सिधा हवाई सम्पर्क विस्तार गर्नुपर्छ । दीर्घकालीन योजना बनाएरै वायुसेवालाई आकर्षित गर्नुपर्छ ।

प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमणमा हवाई क्षेत्रका सम्बन्धमा प्राविधिक रूपमा सम्भव र पारस्परिक लाभ हुने सहमति खोज्दा राम्रो हुन्छ । तर, विमानस्थल व्यवस्थापन कसलाई दिने भन्ने निर्णयमा चाहिँ विचार पुर्‍याउनुपर्छ ।

त्यसैले प्रधानमन्त्रीको भ्रमणमा नयाँ हवाई रुट घोषणा हुन्छ कि हुँदैन भन्दा पनि व्यावसायिक रूपमा भैरहवा विमानस्थल सञ्चालन हुने अवस्था बन्छ कि बन्दैन भन्ने कुरा ज्यादा महत्वपूर्ण हो । नेपालले त्यसकै लागि रणनीतिक योजना तयार गर्नुपर्छ । (लेखक प्रतिनिधिसभा सदस्य हुन्)

Prev Swipe Story Next

Same Story from Other Publications

Compare how 5 other independent news outlets reported on this story.

5 Publications
Nagarik News
6m ago
‘प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमण आपसी सम्बन्ध विस्तार र आर्थिक गतिविधिमा केन्द्रित हुने’

‘प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमण आपसी सम्बन्ध विस्तार र आर्थिक गतिविधिमा केन्द्रित हुने’

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको आगामी आइतबारदेखि हुने दुई दिने भारतको राजकीय भ्रमणका क्रममा द्विपक्षीय व्यापार, पारवहन, लगानी, ऊर्जा, सम्पर्क सञ्जाल तथा पूर्वाधार विकासलगायतका क्षेत्रले प्राथमिकता पाउने भएको छ।

#भ्रमण #भारत
Compare →
Ekantipur
35m ago
प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमणमा झुलाघाट पुलको मुद्दा उठाउन आग्रह

प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमणमा झुलाघाट पुलको मुद्दा उठाउन आग्रह

बैतडी उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष नरबहादुर चन्दले वर्षौंदेखि अलपत्र झुलाघाटमा पुल बनाउने योजनालाई भ्रमणको उच्च प्राथमिकतामा राख्न आग्रह गरेका छन्।

#भ्रमण #भारत
Compare →
Bizshala
1h ago
प्रधानमन्त्री बालेनसँग भारत जाने ५२ उद्योगी व्यवसायीको सूची तयार, अञ्जनदेखि निर्वाण चौधरी र नितेश मालपानीसम्म

प्रधानमन्त्री बालेनसँग भारत जाने ५२ उद्योगी व्यवसायीको सूची तयार, अञ्जनदेखि निर्वाण चौधरी र नितेश मालपानीसम्म

काठमाण्डौ । प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह (बालेन) को आसन्न भारत भ्रमणमा निजी क्षेत्रका ५२ जना उद्योगी व्यवसायी सहभागी...

#भ्रमण #भारत
Compare →
Hamro Patro News
1h ago
प्रधानमन्त्री बालेनको भारत भ्रमणअघि सरकारले गरेका सात निर्णय केके हुन् ?

प्रधानमन्त्री बालेनको भारत भ्रमणअघि सरकारले गरेका सात निर्णय केके हुन् ?

काठमाडौँ / सरकारले प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह (बालेन)को आगामी मंसिर ६ र ७ गते हुने भारतको राजकीय भ्रमण स्वीकृत गरेको छ । शुक्रबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमण स्वीकृत गर्न...

#भ्रमण #भारत
Compare →
Arthasansar
3h ago
आइतबार दिउँसो भारत जाँदै प्रधानमन्त्री, यस्तो छ दुई दिने भ्रमण तालिका

आइतबार दिउँसो भारत जाँदै प्रधानमन्त्री, यस्तो छ दुई दिने भ्रमण तालिका

प्रधानमन्त्री बालेन शाह आइतबार दिउँसो १ः४५ बजे भारत प्रस्थान गर्ने भएका छन् । नेपाल वायुसेवा निगमको नियमित उडानमार्फत भारत जाने...

#भ्रमण #भारत
Compare →

Related Stories

World News
Build #2612