अहिले वीरगन्जको घण्टाघर आसपास मुख्य सडकको उत्तर र दक्षिणतर्फ ५० भन्दा बढी कुम्हालले माटाका भाँडाकुँडाका अस्थायी पसल थापेका छन् । केही भारतीय कुम्हालसमेत व्यापारका लागि वीरगन्ज आइपुगेका छन् ।
पर्सा — वीरगन्ज इनर्वाका २८ वर्षीय दिपु कुमाल पण्डित सोमबारदेखि वीरगन्जको सडकपेटीमा माटाका भाँडाकुँडा बेच्न बसेका छन् । दीपावली र छठ पर्वमा बढी बिक्री हुने दियो, पाला, घडा, हात्तीलगायत माटाका सामग्री बिक्री गर्ने योजनासहित उनले करिब १ लाख ५० हजार रुपैयाँका भाँडाकुँडा खरिद गरेका छन् । यस वर्ष करिब १ लाख रुपैयाँ कमाउने उनको लक्ष्य छ ।
जातीय रूपमा कुम्हाल समुदायका भए पनि दिपुले यस वर्ष आफैं माटाका भाँडाकुँडा बनाएका छैनन् । अन्य कुम्हालसँग खरिद गरेर व्यापार थालेका हुन् । उनलाई बुवा–आमाले पनि व्यापारमा सघाइरहेका छन् । जिल्ला मालपोत कार्यालयमा लेखनदासको काम गर्ने उनी चाडपर्व नजिकिएसँगै आफ्नो पुर्ख्यौली पेसामा फर्किने गर्छन् ।
कुम्हाल समुदायका मानिसहरू बिस्तारै परम्परागत पेसाबाट विमुख हुँदै गएको उनको अनुभव छ । प्लास्टिकका भाँडाकुँडासँग प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्नु र माटाका सामग्रीको व्यापारमा पर्याप्त आम्दानी नहुनुले आफूले समेत बनाउन छाडेको उनले बताए । ‘हाम्रो जातीय पेसा बिस्तारै लोप हुँदै छ । कुनै समय कसैले पनि यो पेसा नगर्ने दिन नआउला भन्न सकिन्न,’ उनले भने, ‘यसलाई जसरी पनि बचाउन आवश्यक छ ।’
दिपुको पसलनजिकै भेटिए वीरगन्ज–१४ पिपराका ५५ वर्षीय रुपन पण्डित । उनले पनि बिहीबारदेखि माटाका भाँडाकुँडाको व्यापार थालेका हुन् । यस वर्ष ५० हजार रुपैयाँसम्मको सामान बिक्री गर्ने उनको लक्ष्य छ । दिपुले जस्तो अन्यत्रबाट सामान खरिद नगरी रुपन भने अझै आफैं माटाका भाँडाकुँडा बनाउँछन् । तर, वर्षेनि बढ्दै गएको उत्पादन लागतले उनलाई पनि पिरोल्न थालेको छ ।
‘एक ट्रेलर माटोको मूल्य ७ हजार २ सय रुपैयाँ पुगिसक्यो । दाउरा प्रतिक्विन्टल १ हजार २ सय रुपैयाँ पर्छ । यति धेरै मिहिनेत गर्दा पनि त्यसको उचित मूल्य पाइँदैन,’ उनले भने, ‘ग्राहकले सामान महँगो भयो भन्छन् । हामीलाई लगानी उठाउनै गाह्रो हुन्छ । हाम्रो समस्या कसले बुझिदिने ?’
माटाका भाँडाकुँडा बनाउने मेसिनसमेत आविष्कार भइसकेकाले सरकारले आफूहरूलाई त्यस्ता मेसिन उपलब्ध गराउनुपर्ने उनको माग छ । प्रविधिको प्रयोगबाट उत्पादन लागत घटाउन सके परम्परागत पेसा जोगाउन सहज हुने उनको विश्वास छ ।
अहिले वीरगन्जको घण्टाघर आसपास मुख्य सडकको उत्तर र दक्षिणतर्फ ५० भन्दा बढी कुम्हालले माटाका भाँडाकुँडाका अस्थायी पसल थापेका छन् । केही भारतीय कुम्हालसमेत व्यापारका लागि वीरगन्ज आइपुगेका छन् । दीपावलीदेखि छठ पर्वसम्म उनीहरूको व्यापार चल्ने गर्छ ।
तर, यस वर्ष वीरगन्जको मुख्य सडक विस्तारसँगै सडकपेटी अस्तव्यस्त बनेको र महानगरपालिकाले व्यापारका लागि उपयुक्त स्थान उपलब्ध नगराएको उनीहरूको गुनासो छ । चाडपर्वमा केही दिन व्यापार गरेर जीविकोपार्जन गर्ने परम्परागत पेसाका व्यवसायीलाई व्यवस्थित स्थान उपलब्ध गराउनुपर्ने उनीहरूको माग छ ।
प्लास्टिकका सामग्रीको बढ्दो प्रयोग, उत्पादन लागतमा वृद्धि र बजारमा उचित मूल्य नपाउने समस्याले माटाका भाँडाकुँडा बनाउने पेसा संकटमा पर्दै गएको छ । पुर्खौंदेखि पुस्तान्तरण हुँदै आएको यो सीप संरक्षणका लागि सरकारी सहयोग र बजार व्यवस्थापन आवश्यक देखिएको छ ।
शंकर आचार्य कान्तिपुरका पर्सा संवाददाता हुन् ।
