आमालाई आँसुको आहालमा डुबाएर, निरीह र कमजोर चित्रण गर्दै ‘महान्’ बनाउने नेपाली न्यारेटिभको म्याद अब गुज्रिसकेको छ । आमालाई महान बनाउनका लागि जे-जे अस्त्र प्रयोग गर्ने गरिन्छ, ती अस्त्र महिलालाई कमजोर बनाउने दृष्टिकोण हुन् ।
काठमाडौँ — फिल्म हेरिरहँदा त्यतिबेला आनन्द आउँछ-जहाँ क्यामेराले कथा भनिरहेको होस्, कथाको लयलाई संगीतले बगाइरहेको होस् । रङका धागोले कथाको ग्राफलाई उनिरहेका होस् ।
फिल्मका पात्रहरू कथा र परिस्थितले डोहोर्यारहेका हुन् । कहिलेकाहीँ संवादलेभन्दा आँखाले कथा भनुन्, पात्रका सुक्ष्म क्रियाकलापले कथा भनुन् । तर यी सबै कुराबाट दर्शक निराश हुनुपर्छ भने त्यो फिल्मबाट के अपेक्षा राख्ने ? सुस्त पटकथा, क्लिसे संवादको थुप्रो, कलाकारको चर्को अभिनय र भावनात्मक अत्याचार गराउने कर्कशलाग्दो ब्यागराउन्ड म्युजिकयुक्त फिल्म हेरेर फर्किँदा कस्तो महसुस होला ? पारिवारिक कथामा बनेको चन्द्र पन्त निर्देशित फिल्म ‘आ बाट आमा २’ हेर्दा त्यस्तै बेस्वादको अनुभूति भयो ।
सबैभन्दा पहिला त फिल्ममा आमाको कुरा गरौँ । आमालाई आँसुको आहालमा डुबाएर, निरीह र कमजोर चित्रण गर्दै ‘महान’ बनाउने नेपाली न्यारेटिभको म्याद अब गुज्रिसकेको छ । आमालाई महान बनाउनका लागि जे-जे अस्त्रहरू प्रयोग गर्ने गरिन्छ, ती अस्त्र महिलालाई कमजोर बनाउने दृष्टिकोण हुन् ।
यो फिल्मले त्यही दृष्टिकोणलाई बलजफ्ती स्थापित गर्न खोजेको छ । यो फिल्ममा सबैभन्दा कमजोर र निरीह पात्र आमा हो । हरेक परिस्थितिमा आमाले आत्मसमर्पण गरेकी छन् । फिल्मको सुरुदेखि अन्तिमसम्म एकाध दृश्यबाहेक उनको आँखामा आँसुमात्र भरिन्छ । नेपाली ग्रामीण समाजमा गृहिणी महिलाहरूको प्रतिबिम्ब यो फिल्मको आमा पात्र देबकीलाई मान्न सकिन्न ।
सबैभन्दा अफ्ठ्यारो परिस्थितमा सबैभन्दा बलियो कदम चाल्ने गृहिणी आमाहरूको भूमिका नपत्याउँदा हुन्छन् । आशाको सञ्चार गर्ने प्रशस्त उदाहरण र ठाउँ हुँदा–हुँदै पनि निराश र आँसुको व्यापार गर्नु फिल्ममेकरको खास नियत नै देखिन्छ ।
यो फिल्ममा हरेक पात्रहरू जुनै परिस्थितमा पनि रुन्छन्, त्यो पनि चर्कोसँग । कथाको आवश्कयताभन्दा बढी उनीहरू किन रुन्छन् ? त्यो त कलाकार र निर्देशकलाई नै थाहा होला । विपना थापा फेरि नेपाली फिल्ममा केही वर्षयता छाइरहेकी छन् । ‘आ बाट आमा’मा आमा बनेर फर्किएकी विपनाको यो फिल्म हेर्दा लाग्छ- अभिनय चाहिँ कतै बिसाएरै आइन् ।
चर्को स्वरले रुनु, कथाको मागविना आँसु मात्र खसालिरहनु र पुरानै शैलीको अस्वभाविक अभिनयलाई निरन्तरता दिनु उनको फितलो पुनरागमन मात्र हो । पात्रभित्र चलिरहेको आन्तरिक द्वन्द्वलाई सबटेक्स्टमा भन्न र गर्न सकिने ठाउँहरू प्रशस्त थिए । पात्रको मनस्थिति र उसले गर्ने व्यवहार विपनाको लाउड अभिनयले छोपिएको छ । दुखद् कुरा, उनले फिल्ममा आमाको भूमिका त निर्वाह गरिन् । तर आमा चरित्रमा बाँच्न भने सकिनन् । दृश्यमा उनको चरित्र कहीँ कतै पनि स्वभाविक देखिन्न ।
यो फिल्म भद्दा देखिनुको मुख्य कारण नै कलाकारको अभिनय हो । विपनाको श्रीमान्को भूमिकामा देखिएका भारतीय कलाकार प्रदीप रावतको पनि काम अलग देखिन पाइन्न । उनको संवाद अर्कैको आवाजमा डबिङ गरेर होला, फिल्ममा बा पात्रसँग कनेक्ट हुनै समय लाग्छ । उनको बडी ल्यांग्वेज र संवादबीचको तालमेल नै असन्तुलित देखिन्छ । बाँकी त उनको पनि अभिनय भन्दा बढी चर्को रोदन नै देख्नुपर्दा खल्लोपना जरुर हुन्छ ।
अभिनेता पल शाहको त संवाद नै प्रष्ट बुझिन्न । उनी संवाद बोल्न पनि हतारिएझैं सुनिन्छन् । उनको पात्र कृष्णको भावनात्मक ग्राफलाई केलाएर हेर्ने हो भने केही परिवर्तन देखिन्न । उनको हकमा पनि रोएर, चिच्याएर, अतिरञ्जित गतिविधि देखिँदैमा त्यो अभिनय हुँदैन भन्ने कुरा लागू हुन्छ । बाहिरी आवरण बदलेर मात्र पात्र बदलिन्न भन्ने कुरा भान हुन्छ । कलाकारले पात्रभित्रको अन्तर्यमा नगई सतही काम गर्यो भने अस्वभाविक जरुर देखिन्छ । कृष्णको दाइ अर्थात् बलरामको भूमिका निर्वाह गरेका साइग्रेसको अभिनय हेर्दा लाग्छ- उनी संवादहरू भनिरहेका छैनन्, पढिरहेका छन् । नाटकीय आवाज र हाउभाउभन्दा माथि उनी उठ्न सकेका छैनन् ।बरु तुलनात्मक हिसाबमा निकिता आचार्य र मलिका महतको अभिनय स्वभाविक लाग्न सक्छ । तर फिल्म निर्देशकीय माध्यम भएकाले उनीहरूको अभिनयमा पनि निर्देशक हाबी भएका हुन् भन्ने लाग्छ ।
अब उधिनौँ फिल्मको कथा । देबकी आमाको दुई छोरा र श्रीमान् सहितको सुखी परिवारमा एकदिन जेठो छोरा अष्ट्रेलिया जान्छ । बलरामको श्रीमती गर्भवती भएपछि उसले आमालाई पनि उतै लिएर जान्छ । बा र आमबीचको विछोड नै कथाको धागो हो ।
तर फिल्म धेरै समयसम्म फर्स्ट एक्टमै अल्झिन्छ । देवकी आमाको महानता र परिवारको खुसी देखाउन फिल्म अनावश्यक तन्क्याइएको छ । कुनै कुनै दृश्यहरू हसाउनका लागि भनेर बीच बीचमा गाँसिएका छन् ।त्यो आउँदा लाग्छ- कुनै एउटा फिल्म हेरिरहँदा ‘सर्ट कमर्सियल ब्रेक आएजस्तो’ । ग्यारेजका मित ज्यूको दृश्यहरू आउँदा त्यस्तै लाग्छ । ठूला कुराहरू भन्न खोज्दा साना कुराहरू छुट्छन् । तर त्यस्ता कुराहरू छुट्छन् जसले फिल्मलाई जोगाउन सक्छन् ।
कतिपय ठाउँमा फिल्मले कथा भन्न भन्दा पनि दर्शकलाई पाठ पढाउनतर्फ लाग्छ । विना द्वन्द्व नै मध्यान्तरसम्म जाने फिल्ममा त्यसपछि मात्र मुख्य पात्रको संघर्ष अगाडि बढ्छ । यो फिल्म आमा र छोराको पिओभीबाट भनिएझैं लाग्छ । तर फेरि बा र आमाको सम्बन्धलाई बढी अतिरञ्जित प्रस्तुत गर्दा छोरासँगको सम्बन्धलाई बलियो गरी स्थापित गर्नै सकिँदैन ।
यो फिल्मको पात्रलाई कथा र परिस्थितिले डोहोर्याएको छैन । यदि डोहोर्याएको हुन्थ्यो भने अष्ट्रेलियाको सिस्टम र कानुनलाई कथाले यसरी कुल्चन्न थियो होला । फिल्मले प्रस्तुत गरेजस्तो कमजोर त निश्चितै छैन त्यहाँको कानुन । डंकी रुढबाट अष्ट्रेलिया जानु नेपालबाट लुकेर, भागेर भारत जानुजस्तो होइन । त्यसमाथि भयंकर संघर्ष गरेजस्तो देखिने पात्रको बाटोलाई यति सजिलो बनाइएको छ कि उसलाई सहयोग गर्ने पात्रहरू चोक चोकमा पर्खेर बसिरहेका छन्झैं ।
आमा खोज्न कृष्णले गर्ने आन्तरिक संघर्ष निकै कमजोर र अविश्वसनीय छ । कथामा आउने नयाँ पात्रको फ्ल्यासब्ल्याकले दर्शकलाई थप सकस प्रदान हुन्छ । एउटा पात्रको विशाल दु:ख देखाएर त्यसलाई प्रस्तुत गर्न नसकिरहेको बेला अर्को पात्रको अर्को दर्दनाक कथा भन्न खोज्नु भनेको कथाको स्वभाविक लय हुँदै होइन । कथामा अस्पतालमा केही असंवेदनशील दृश्यहरू देखेर भावुक हुने भन्दा पनि निर्देशकको अनिरञ्जनामा प्रश्न गर्न मन लाग्छ ।
यो फिल्मले धेरै कुराको जवाफ दिँदैन । राधा र कृष्णको प्रेमलाई आदर्श बनाउँदा उनीहरूको सम्बन्धलाई स्थापित गर्न कुनै प्रयत्न गरेको छैन । अनि राधाको बाटोमा बाधा बन्ने अर्को पात्रको कथालाई पनि स्थापित गरेको छैन । तर सुरुमा नेगेटिभ देखाइएको त्यो पात्रको रुपान्तरण भने सकारात्मक लाग्छ ।
यो फिल्ममा अर्को गलत न्यारेटिभ छ, विदेश गएका छोराहरू बुहारीकै कारण स्वार्थी बन्छन् । पछिल्लो समय निर्माण भएका धेरै नेपाली फिल्मले यस्तै भाष्य बनाउन खोजेका छन् कि छोरा बुहारीकै कारण परिवर्तन हुन्छन् । निर्देशक यो कुरामा संवेदनशील हुनुपर्थ्यो कि !
यो फिल्ममा पात्रहरू हिन्दु धर्म मान्छन् । उनीहरू भक्तिभाव पनि राख्छन् । तर बाको मृत्युपछि पनि कृष्णको कपाल खौरिएको छैन । हिन्दु धर्मको मृत्यु संस्कारमा त्यो अनिवार्य हुन्छ, त्यो पनि यतिधेरै आस्था राख्ने परिवारमा । कि पात्र प्रगतिशील हुनुपर्यो, कि कुनै कारण फिल्ममा बलियोसँग स्थापित हुनुपर्यो । फिल्म फिक्सनल भए पनि तथ्यगत त्रुटि सुहाउँदिलो देखिन्न । फिल्ममा क्लाइमेक्सअघि आउने केही ट्वीस्टहरूले कथालाई केही रोचक बनाउन मद्दत भने गर्छन् । तर न्यायसंगतचाहिँ देखिन्नन् ।
‘दर्शक रुवाएर’ फिल्म चल्छ भन्ने प्रवृत्तिलाई निरन्तरता दिएको यो फिल्मले आँसुलाई बजारीकरण गर्छ । यही प्रवृत्तिका फिल्म संख्यात्मक हिसाबमा बढ्न थाले भने नेपाली सिनेमाको व्यापार उकासिएला नउकासिएला, तर स्तर अवश्य खस्किन्छ ।
समर्पण कान्तिपुर मिडिया ग्रुपमा आबद्ध उनी कला संवाददाता हुन् । उनी फिल्म, नाटक र गीत संगीतका विविध आयाम र सामाजिक मुद्दाबारे रिपोर्टिङ गर्छन् ।
