दसैंलगत्तै पाल्पाका किसानलाई धान भित्र्याउने चटरो

खेतमा धान पहेँलपुर भएपछि किसानलाई बाली भित्र्याउने चटारो छ । पानी पर्ने सम्भावना र खेताला अभावले उनीहरूको हतारो थप बढाएको छ ।

पाल्पा — दसैं सकिएलगत्तै पाल्पाका किसानलाई खेतमा पाकेको धान काट्ने र भित्र्याउने चटारो भएको छ । जिल्लाका फाँट, टार र खोलाछेउका खेतमा धान पहेँलपुर भएका छन् । किसान बिहानैदेखि धान काट्ने, सुकाउने, झाँट्ने र भित्र्याउने काममा व्यस्त छन् । कतिपय किसानले दसैं मनाउनसमेत फुर्सद पाएनन् । वर्षभरि खाने अन्न समयमै भित्र्याउनुपर्ने भएकाले उनीहरूलाई चाडपर्वभन्दा खेतको धानकै बढी चिन्ता देखियो ।

माथागढी गाउँपालिका–२, रुप्सेका रामचन्द नेपाललाई दसैंको अघिल्लो दिन पनि धान काट्ने र स्याहार्ने हतार थियो । दसैं सकिएको भोलिपल्ट पनि उनी खेतमै व्यस्त भएको सुनाए । खेतमा धान पाकेर पहेँलपुर भएपछि उनलाई चाडपर्व मनाउनेभन्दा धान भित्र्याउने हतार भएको बताए ।

‘दसैं ढिला भएकाले खेतमा पहेँलपुर धान पाकेकाले त्यसकै चिन्ता भयो,’ उनले भने, ‘फेरि पानी पर्ने सम्भावना भएको सामाजिक सञ्जालको खबरले थप त्रसित बनायो । वर्षभरि खाने अन्न समयमा भित्र्याउन पाए बल्ल मन ढुक्क हुन्छ भन्ने भएको छ ।’ असोजको पहिलो साता परेको पानीले धानमा केही क्षति गरेकाले यस वर्ष विगतका वर्षभन्दा धान कम फलेको उनले बताए । धान काट्न खेताला खोज्ने र गाउँमा अर्मपर्म मिलाउने चिन्ता किसानलाई छ ।

माडी फाँटका कतिपय स्थानमा धान काट्न आधुनिक मेसिन प्रयोग गर्न थालेका छन् । युवाको विदेश पलायन, गाउँमा काम गर्ने कामदार नपाइँदा मेसिन प्रयोगको पनि भ्याइनभ्याइ छ । झाँट्न भने थ्रेसर लगाउने गरेका छन् । माडीफाँटमा खेतमा काम गर्दै गरेकी किसान कृष्ण थापाले पनि दसैंमा गाउँ फर्किएका आफन्त र साथीभाइसँग बसेर रमाइलो गर्ने फुर्सद नभएको बताइन् । खेतमा धान पाकेपछि उनलाई स्याहार्न हतारो छ । ‘पूरै खेतमा धान पाकेर पहेँलपुर भएको छ, यसपटक त चाडपर्व भनेर फुर्सदमा बस्न पाइएन,’ उनले भनिन्, ‘कात्तिक १० गतेपछि फेरि पानी पर्छ भनेर हतारो भयो । अहिले मौसम राम्रो छँदै धान भित्र्याउन पाए ढुक्क हुन्थ्यो भन्ने भएको छ ।’

रहवास घर भएर रुप्से, खहरे बसोबास गर्ने आधुनिक मेसिनबाट धान काट्दै गरेका तामबहादुर बारघरे मगरलाई बिहानदेखि बेलुकीसम्म धान काट्न हिँड्न फुर्सद नै छैन । ‘बिहानैदेखि छिटो आउनु पर्‍यो भन्छन्,’ उनले भने, ‘त्यसैले अहिले त फुर्सद नै भएको छैन ।’ उनले नजिकका खेतमा प्रतिमिनेट ४० र टाढा छ भने ४५ रुपैयाँ लिने गरेको बताए । छिटै पानी पर्ने हो कि भन्ने चिन्ता किसानमा रहेको छ । खेतमा धान पहेँलपुर भएकाले मनमा आतुर हुने माथागढी–३, कसेनीका मानबहादुर रानाले बताए । मौसम कतिबेला बदलिने हो भन्ने चिन्ताले किसानलाई सताएको उनले बताए ।

माडी फाँटका अधिकांश खेतमा धान पाकेकाले किसानलाई एकैपटक खेताला जुटाउनसमेत समस्या हुने गरेको छ । कतिपय किसान परिवारका सदस्य मिलेर धान काटिरहेका छन् भने कतिपयले अर्मपर्म गरेर काम गरिरहेको उनले बताए । जिल्लाका माडी, अर्गली, कचल, रामपुर, बाँसटारी, झडेवा, कालीगण्डकी बेंसी र अरुणखोलालगायत क्षेत्रमा यतिबेला धान काट्ने चटारो छ ।

कतै धान काटिँदै छ भने कतै काटेको धान सुकाउने र थ्रेसर लगाएर झाँट्ने काम भइरहेको छ । यस वर्ष समयमा धान रोपाइँ सकिएको थियो । जिल्लाको ७ हजार २८७ हेक्टर क्षेत्रफल धानका लागि उपयुक्त रहेको कृषि, भूमि व्यवस्था तथा सहकारी मन्त्रालय अन्तर्गत कृषि विकास निर्देशनालयले जनाएको छ । जिल्लामा वर्षैभरि ३ हजार ९ सय ३४ हेक्टर क्षेत्रफलमा सिँचाइ हुन्छ । मौसमी सिँचाइ ४ हजार ८ सय ७१ हेक्टरमा गर्न सकिन्छ । कुल जमिनमध्ये ३६ हजार हेक्टरमा सबै खेतीबाली गरिन्छ ।

माधव अर्याल कान्तिपुरका पाल्पा संवाददाता हुन् ।