एउटै परिवारका धेरै सदस्य बेपत्ता हुनु र शवका अंग फरक–फरक स्थानमा भेटिनुले पहिचान प्रक्रिया थप जटिल बनेको छ । डीएनए मिलिसक्दा पनि शव हस्तान्तरण हुन नसक्नुको कारण के हो ? पहिचान प्रक्रिया कहाँ पुगेको छ ? ५ प्रश्नोत्तरमा बुझाउने प्रयास गरेका छौं ।
काठमाडौँ — भोटेकोशी बाढी आएको तीन महिना पुग्दा पनि मृतकका परिवारले आफन्तको शव पाउन सकेका छैनन् । नदी किनारमा फेला परेका शवको डीएनए परीक्षण अधिकांश पूरा भए पनि आफन्तसँगको नमुना मिलानले मात्रै मृतकको व्यक्तिगत पहिचान खुल्न सकेको छैन । एउटै परिवारका धेरै सदस्य बेपत्ता हुनु र शवका अंग फरक–फरक स्थानमा भेटिनुले पहिचान प्रक्रिया थप जटिल बनेको छ । आखिर डीएनए मिलिसक्दा पनि शव हस्तान्तरण हुन नसक्नुको कारण के हो ? पहिचान प्रक्रिया कहाँ पुगेको छ ? पाँच प्रश्नमा बुझाउने प्रयास गरेका छौं ।
१. भोटेकोशी बाढीमा फेला परेका शवको डीएनए परीक्षण कहाँ पुग्यो ?
गत १० भदौमा आएको भोटेकोशी बाढीपछि विभिन्न जिल्लाका नदी किनारमा फेला परेका शवबाट १ हजार ४ सय ४५ वटा नमुना संकलन गरिएको थियो । त्यस्तै, बेपत्ता व्यक्तिका परिवारका २ हजार १ सय ११ सदस्यको रगत नमुना संकलन गरिएको थियो । सरकारी अधिकारीहरूका अनुसार अधिकांश शवको डीएनए प्रोफाइलिङ पूरा भइसकेको छ । तीमध्ये १९५ वटा नमुनाको आफन्तसँग डीएनए मिलान भएको छ ।
२. डीएनए मिलान भइसके पनि शव परिवारलाई किन हस्तान्तरण गरिएन ?
डीएनए मिल्दैमा शव परिवारको कुन सदस्यको हो भन्ने यकिन हुँदैन । एउटै परिवारका धेरै सदस्य बेपत्ता भएको अवस्थामा डीएनए मिलानले शव सोही परिवारको सदस्यको भएको देखाए पनि कुन व्यक्तिको हो भन्ने छुट्याउन कठिन हुन्छ । त्यसैले डीएनए परीक्षणसँगै शरीरमा भएका ट्याटु, जन्मजात चिह्न र अन्य शारीरिक विशेषतासमेत तुलना गरेर व्यक्तिगत पहिचान पुष्टि गर्नुपर्ने हुन्छ ।
३. शव पहिचान प्रक्रियालाई किन जटिल मानिएको छ ?
एउटै व्यक्तिको शरीरका विभिन्न भाग फरक–फरक स्थानमा भेटिएका कारण एकै व्यक्तिका एकभन्दा बढी नमुना संकलन भएको हुन सक्छ । ती नमुना फरक प्रयोगशालामा परीक्षण भएका छन् । त्यस्तै, आफन्तका सन्दर्भ नमुनासमेत विभिन्न स्थानमा संकलन गरी फरक प्रयोगशालामा परीक्षण गरिएको छ । एउटै नमुनाको दोहोरो गणना हुन नदिई वैज्ञानिक आधारमा पहिचान पुष्टि गर्नुपर्ने भएकाले प्रक्रिया जटिल बनेको हो ।
विपद् पीडित पहिचान टोलीले यसका लागि डीएनए परीक्षणको नतिजासँगै मृतकको शारीरिक अवस्थासम्बन्धी विवरणसमेत तुलना गरिरहेको छ ।
४. डीएनए परीक्षण कति पूरा भयो र कसले सहयोग गर्यो ?
खुमलटारस्थित राष्ट्रिय विधिविज्ञान प्रयोगशालामा परीक्षणका लागि प्राप्त ८५७ नमुनामध्ये ८२७ वटाको डीएनए प्रोफाइलिङ पूरा भएको छ । बाँकी ३० वटाको परीक्षण भइरहेको छ । अन्य नमुनाको परीक्षण नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय विधिविज्ञान प्रयोगशालाले गरेको थियो ।
भारत, चीन र दक्षिण कोरियाले विज्ञ टोली, उपकरण तथा परीक्षणमा आवश्यक रसायन र सामग्री उपलब्ध गराएर सहयोग गरेका थिए । प्रहरी प्रवक्ता अबि नारायण काफ्लेका अनुसार उनीहरूको सहयोग नभएको भए सबै परीक्षण पूरा गर्न दुई वर्ष लाग्न सक्थ्यो ।
५. शव नपाएका परिवारले के गरिरहेका छन् ?
शव हस्तान्तरणमा भएको ढिलाइले आफन्त गुमाएका परिवारको पीडा लम्बिएको छ । कतिपय परिवारले शव पाउने आशा छाडेर धार्मिक परम्पराअनुसार अन्तिम संस्कार गरिसकेका छन् । नुवाकोटका नीराजन पौडेलले पनि बाढीमा बुबाआमा, काकाकाकी र काकाका एक सन्तान गुमाएपछि शव भेटिने सम्भावना नदेखेर कुशको प्रतिमा बनाई अन्तिम संस्कार गरेका छन् ।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार बाढीपछि १ हजार ४ सय ५७ जनाको शव फेला परेको छ भने ५ हजार २ सय ८५ जना अझै बेपत्ता छन् । पहिचान खुल्ने गरी डीएनए नमुना संकलन गरेर सुरक्षित राख्न १ हजार १ सय ४८ शव गाडिएका छन् । पहिचान पुष्टि भएपछि ती शव निकालेर परिवारलाई हस्तान्तरण गरिनेछ ।
अर्जुन अर्जुन पौडेल काठमाडौं पोस्टका संवाददाता हुन् । उनी स्वास्थ्यका बिषयमा समाचार लेख्छन् ।