४ मंसिर, काठमाडौं । भारतमा हवाई यात्रुको संख्या बढ्दै जाँदा विमानको माग पनि तीव्र रूपमा बढेको छ । यसबीचमा भारतीय एयरलाइन्सले १ हजार २०० भन्दा बढी विमान खरिदको अर्डर दिइसकेका छन् । तर, आगामी वर्षहरूमा यात्रुको चाप र उडान विस्तारलाई ध्यानमा राख्दै थप करिब १ हजार विमान खरिद गर्ने तयारी भइरहेको छ ।
भारतका केन्द्रीय वाणिज्य तथा उद्योगमन्त्री पीयूष गोयलका अनुसार भारतलाई आफ्नो हवाई यातायातको आवश्यकता पूरा गर्न २ हजारभन्दा बढी विमान चाहिन्छ । त्यसैले हाल एयरलाइन्सले दिएका अर्डरबाहेक थप विमान खरिदको तयारी पनि भइरहेको उनले बताएका छन् ।
इजिप्ट भ्रमणको क्रममा पत्रकारहरूसँग गत सोमबार कुरा गर्दै मन्त्री गोयलले भनेका थिए, ‘हामीले एक हजार २०० भन्दा बढी विमानको अर्डर दिइसकेका छौं । र, थप एक हजार विमान किन्ने तयारीमा छौं । हाम्रो आवश्यकताका लागि दुई हजार बढी विमान चाहिन्छ । त्यसैले विमानको आपूर्ति छिटो गर्न स्थापित विमान निर्माता कम्पनीहरूसँग पहल गरिरहेका छौं ।’
उनका अनुसार थप विमान उपलब्ध भएपछि भारतबाट इजिप्टसहित विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यमा उडान संख्या बढाउन सकिनेछ । हाल इजिप्ट एयरले भारत र इजिप्टबीच सिधा उडान सञ्चालन गर्दै आएको छ ।
भारतमा हवाई यात्रुको संख्या बढ्नु, साना शहरमा विमानस्थल विस्तार हुनु तथा हवाई कनेक्टिभिटीमा सुधार आउनुले विमानको माग बढाएको हो । त्यसैले एयरलाइन्सहरूले घरेलु तथा अन्तर्राष्ट्रिय उडान विस्तार गर्न नयाँ विमान थप्ने योजना बनाएका छन् ।
भारतको नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले सन् २०२५ मा संसद्मा प्रस्तुत गरेको विवरण अनुसार, एअर इन्डिया, इन्डिगो र अकासा एयरले दिएका विमान खरिदका अर्डरको संख्या नै २ हजारभन्दा बढी छ । सो विवरणमा पुराना तथा नयाँ अर्डर र डेलिभरी भइसकेका विमानसमेत छुट्टाछुट्टै उल्लेख गरिएको छ ।
भारतका तीन ठूला एयरलाइनले दिए विमान खरिदको अर्डर
भारतको सबैभन्दा ठूलो एयरलाइन इन्डिगोले सन् २०१५ मा ४००, सन् २०१९ मा ३०० र सन् २०२३ मा ५०० ए ३२० सिरिजका विमान अर्डर गरेको थियो । सन् २०२४ मा थप ३० ए ३५० विमान अर्डर गरेकोमा पछि उक्त अर्डर ६० पुर्याइएको विवरण पनि सार्वजनिक भएको छ । संसदमा प्रस्तुत सन् २०२५ को विवरणमा भने ३० ए ३५० विमान अर्डर गरेको उल्लेख छ ।
सन् २०२३ को जुनमा एयरबसलाई ५०० वटा ए ३२० सिरिजका विमानको अर्डर दिएको थियो । कम्पनीले घरेलु तथा अन्तर्राष्ट्रिय रुटमा उडान विस्तार गर्ने उद्देश्यले उक्त अर्डर दिएको हो ।
इन्डिगो भारतको घरेलु हवाई बजारमा सबैभन्दा ठूलो हिस्सेदारी भएको एयरलाइन हो । सन् २०२६ मा कम्पनीको घरेलु बजार हिस्सेदारी ६४ प्रतिशतभन्दा बढी रहेको बताइएको छ । विमान थपिएसँगै कम्पनीले आफ्नो उडान नेटवर्क र यात्रु क्षमता विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ ।
टाटा समूहको एअर इन्डियाले सन् २०२३ मा ४७० विमान अर्डर गरेको थियो । सन् २०२४ मा थप १० ए ३५० र ९० ए ३२० विमानको अर्डरसम्बन्धी विवरण पनि संसदमा प्रस्तुत गरिएको छ ।यी विमान मुख्यत: लामो दूरीका अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा प्रयोग गरिनेछन् । अन्य विमानले घरेलु तथा छोटो दूरीका अन्तर्राष्ट्रिय उडानको क्षमता बढाउन सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
भारतको अर्को एयरलाइन अकासा एयरले पनि आफ्नो विमान विमान थप्ने योजना अघि बढाएको छ । अकासा एयरले सन् २०२१ मा ७६ बोइङ ७३७ म्याक्स विमान र सन् २०२४ मा थप १५० विमान अर्डर गरेको थियो । कम्पनीले सन् २०२४ को जनवरीमा बोइङसँग थप १५० वटा ७३७ म्याक्स विमान खरिद गर्ने अर्डर दिएको थियो ।
अकासा एयरले घरेलु बजारमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्नुका साथै अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा पनि प्रवेश गर्ने लक्ष्य राखेको छ । विमानको डेलिभरी आगामी वर्षहरूमा हुने भएकाले कम्पनीले चरणबद्ध रूपमा आफ्नो उडान नेटवर्क विस्तार गर्ने योजना बनाएको छ ।
सन् २०४४ सम्म ३ हजार बढी विमान आवश्यक पर्ने प्रक्षेपण
विमान निर्माता कम्पनी बोइङको अनुमानअनुसार भारत र दक्षिण एसियाका एयरलाइन कम्पनीहरूलाई सन् २०४४ सम्म करिब ३ हजार ३०० नयाँ विमान आवश्यक पर्नेछ । घरेलु तथा अन्तर्राष्ट्रिय उडानको विस्तारसँगै यो माग बढ्ने अनुमान गरिएको छ ।
भारत आगामी वर्षहरूमा एयरबस र बोइङका लागि प्रमुख विमान बजार बन्ने अपेक्षा गरिएको छ । तर, विमान खरिदको अर्डर दिएपछि डेलिभरी प्राप्त गर्न वर्षौं लाग्ने भएकाले एयरलाइन कम्पनीहरूका लागि समयमै विमान उपलब्ध हुनु पनि चुनौतीपूर्ण हुनेछ ।
आगामी वर्षहरूमा भारतको हवाई बजार विस्तारसँगै विमानको माग, उडान संख्या र एयरलाइन कम्पनीबीचको प्रतिस्पर्धा थप बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ ।