कुनै समय सामान्य सुरक्षा चुनौतीका रूपमा लिइएका हुथी विद्रोहीहरू अहिले एक शक्तिशाली र संगठित सैन्य शक्ति बनेर साउदीमाथि धावा बोलिरहेका छन्
रियाद — साउदी अरबसँग विश्वकै महँगा र अत्याधुनिक सैन्य हतियारको भण्डार छ । यस देशसँग अमेरिकी लडाकु विमान, आधुनिक मिसाइल डिफेन्स सिस्टम र अन्य अत्याधुनिक प्रविधि छन् ।
तर, पछिल्ला दिनहरूमा छिमेकी यमनका हुथी विद्रोही समूहले प्रहार गरेका मिसाइल र ड्रोनको निरन्तर वर्षासामु साउदी अरब असहायजस्तै देखिएको छ ।
यी आक्रमणहरूले साउदीका प्रमुख विमानस्थलहरूलाई निशाना बनाएका छन्, जसमा परेर कम्तीमा १४ जनाको ज्यान गइसकेको छ । सुरक्षा जोखिमका कारण सर्वसाधारण र बालबालिकाहरू घरभित्रै बस्न तथा कर्मचारीहरू घरबाटै काम गर्न बाध्य भएका छन् ।
कुनै समय सामान्य सुरक्षा चुनौतीका रूपमा लिइएका हुथी विद्रोहीहरू अहिले एक शक्तिशाली र संगठित सैन्य शक्ति बनेर साउदीमाथि धावा बोलिरहेका छन् ।
विश्वकै शीर्ष तेल उत्पादक मुलुक साउदी अरबको तेल व्यापार अहिले उनीहरुकै कारण चौपट छ । लाल सागर जोड्ने बाब अल मान्देव जलमार्गसहित महत्वपूर्ण व्यापारिक समुद्री मार्गहरूमा आफ्नो उपस्थिति बढाएर उनीहरूले व्यापार प्रभावित गरिदिएका छन् ।
साउदीले यमनको सरकारी सेनालाई सहयोग गर्छ । त्यहीकारण पनि इरानको समर्थन पाएका हुथीहरूले साउदी अरबमाथि लगातार आक्रमण गरिरहेका छन् । हुथीको लक्ष्य यमनको सरकारलाई अपदस्थ गरेर सत्ता कब्जा गर्नु हो ।
यस्तो परिस्थितिमा अहिले युद्ध यमनको सरकारी सेना र हुथीबीचमा मात्रै सीमित छैन । साउदी अरबसम्मै फैलिएको छ । आफ्नो बलियो मानिएको हवाई रक्षा प्रणाली (एयर डिफेन्स) किन हुथीको आक्रमण रोक्न असफल भयो भन्नेबारे साउदी अरबले छानबिन सुरु गरेको छ । यससँगै अब हुथीविरुद्ध कसरी अघि बढ्ने र विद्रोहीहरूले आगामी दिनमा के कदम चाल्न सक्छन् भन्ने विषयमा पनि साउदीले रणनीतिक समीक्षा गरिरहेको छ ।
स्टकहोम इन्टरनेसनल पिस रिसर्च इन्स्टिच्युट (सिपरी) का अनुसार साउदी अरब अमेरिकी हतियारको विश्वकै सबैभन्दा ठूलो खरिदकर्ता हो ।
सन् २०२१ देखि २०२५ को अवधिमा अमेरिकाले निर्यात गरेका कुल हतियारमध्ये १२ प्रतिशत साउदी अरब एक्लैले खरिद गरेको थियो । ग्लोबल आम्स ट्रान्सफर ट्रयाकका अनुसार साउदीले वर्षौंदेखि अमेरिकी एफ–१५ लडाकु विमान, प्याट्रियट एयर डिफेन्स सिस्टम, अत्याधुनिक राडार र आक्रामक मिसाइल प्रणालीहरू खरिद गर्दै आएको छ ।
साउदी अरबको सन् २०२६ को वार्षिक बजेटमा सैन्य खर्चका लागि मात्रै ८३ अर्ब अमेरिकी डलर छुट्याइएको छ । यसै वर्षको सुरुमा साउदीले वासिङ्टनसँग ७३० वटा प्याट्रियट मिसाइल खरिद गर्न ९ अर्ब डलरको सम्झौतासमेत गरेको थियो । अत्याधुनिक हतियार भए पनि साउदी अरबका आफ्नै जटिलता छन् ।
भूगोलका हिसाबले साउदी विश्वको १२ औं ठूलो मुलुक हो । झन्डै २१ लाख ५० हजार वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको भूभागलाई उसले रक्षा गर्नुपर्छ । यसैको फाइदा हुथीहरूले उठाइरहेका छन् । यो देशका महत्वपूर्ण ऊर्जा केन्द्र, नागरिक पूर्वाधार र सैन्य संरचनाहरू सुदूर क्षेत्रहरूमा छरिएर रहेका छन् ।
यमनसँगको साउदीको सीमा १३ सय किलोमिटरभन्दा बढी छ । यो सीमा क्षेत्र दुर्गम मरुभूमिमा फैलिएको छ । साउदी विश्लेषक अली सिहाबीले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्, ‘साउदी अरबजति ठूलो देशले प्रत्येक मिसाइललाई हावामै रोक्न सकोस् भन्ने अपेक्षा गर्नु व्यावहारिक हुँदैन । कुनै पनि रक्षा प्रणालीले शतप्रतिशत सुरक्षाको ग्यारेन्टी दिन सक्दैन ।’
क्षेत्रीय अधिकारीहरूका अनुसार हुथीले लगातार आक्रमण गरेकाले साउदी अरबसँग आक्रमण रोक्ने ‘इन्टरसेप्टर मिसाइल’ हरूको अभाव हुन थालेको छ । उसले मित्र राष्ट्रहरूसँग सहयोग मागिरहेको छ । साउदी अरबले हालै पाकिस्तान र टर्कीसँग संयुक्त रक्षा सम्झौता गरेको थियो ।
तर, अहिलेसम्म ती दुवै देशहरू हुथीसँगको युद्धमा प्रत्यक्ष सहभागी भएका छैनन् । उनीहरूले सीमित सहयोग मात्र गरेका छन् । यसैबीच, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले हुथीविरुद्धको साउदी सैन्य कारबाहीमा अमेरिका सहभागी हुने वा नहुने भन्नेबारे मूल्यांकन भइरहेको बताएका छन्, तर यसबारे अन्तिम निर्णय भइसकेको छैन ।
आफ्नो मुख्य समर्थक इरानजस्तै हुथी विद्रोहीहरूले पनि ड्रोन र मिसाइल आक्रमणमा जोड दिइरहेका छन् । हुथीहरूका लागि युद्ध मैदानमा सफलता पाउन साउदी अरबको सत्ता अपदस्थ गर्नु जरुरी छैन । साउदी अर्थतन्त्रलाई धराशायी बनाउनु र त्यहाँको समाजमा त्रास फैलाउनु नै उनीहरूका लागि पर्याप्त हुन सक्छ । यस्तो कार्यले भविष्यका वार्ताहरूमा उनीहरूको पल्ला भारी हुन सक्छ ।
हुथीहरूसँग १,००० माइलभन्दा बढी दूरीमा आक्रमण गर्न सक्ने मिसाइलसहितको ठूलो हतियारको भण्डार छ । उनीहरूका केही मिसाइलका ‘वारहेड’ हरूले उडानकै क्रममा दिशा परिवर्तन गर्न सक्छन् । यस्ता अत्याधुनिक हतियार साउदीको हवाई रक्षा प्रणालीका लागि थप चुनौतीपूर्ण बनेका छन् ।
सन् २०२३ को अक्टोबरमा गाजा युद्ध सुरु भएयता यस समूहले इजरायलमाथि सयौँ ड्रोन र मिसाइलहरू प्रहार गरिसकेको छ । यद्यपि तीमध्ये अधिकांश हावामै निष्क्रिय पारिएका थिए, तर केही भने निशाना लगाउन सफल भए ।
किङ्स कलेज लन्डनका प्राध्यापक आन्द्रेयास क्रिगका अनुसार इजरायलको अत्याधुनिक वायु रक्षा प्रणालीलाई चुनौती दिएर प्राप्त गरेको यो अनुभवले हुथीहरूलाई आत्मविश्वासी बनाएको छ । ‘उनीहरूले राडार प्रणालीलाई कसरी एकैपटक अत्यधिक चाप दिएर निष्क्रिय बनाउने भन्ने तरिका सिकिसकेका छन्,’ उनले भने ।
साउदीका तेल संरचनाहरूलाई पनि निशाना बनाउन इराकका सहयोगी विद्रोही दस्ताहरूले पनि हुथीलाई साथ दिएका छन् । हर्मुज जलमार्गमा तेलको आयात–निर्यातमा इरानले अवरोध सिर्जना गरिरहेका बेला साउदीले आफ्नो अधिकांश तेलको हिस्सालाई पाइपलाइनमार्फत लाल सागरतर्फ डाइभर्ट गरेको थियो । ती पाइपलाइनहरूमा पनि हुथीले आक्रमण गरिरहेका छन् ।
यसबाहेक, हुथीहरूले लाल सागरको प्रमुख जलमार्ग ‘बाब अल–मन्देब’ आसपासका यमनी भूभाग कब्जा गरेका छन्, जसले साउदीको तेल निर्यातमा थप दबाब सिर्जना गरेको छ ।
साउदी अरबका लागि पूर्व अमेरिकी राजदूत माइकल रत्नेका अनुसार विमानस्थलजस्ता नागरिक पूर्वाधारमा हुथीले आक्रमण गर्दैनन् भन्ने साउदीको आकलन थियो, जो गलत साबित भयो ।
हाल ‘सेन्टर फर स्ट्र्याटेजिक एन्ड इन्टरनेसनल स्टडिज’ मा सल्लाहकार रहेका रत्नेले भने, ‘साउदी अहिले दुविधामा छ । उनीहरूले आक्रमणको प्रतिवाद पनि गर्नु छ ।
साथै युद्ध नियन्त्रणबाहिर जानबाट पनि रोक्नु छ । उनीहरू चुप लागेर बस्न सक्दैनन्, किनकि उनीहरूका कट्टर शत्रुले अति नै निर्दयतापूर्वक आक्रमण गरेका छन्,’ उनले भने, ‘उनीहरूले हुथीहरूमाथि सैन्य दबाब बढाउनुपर्छ र त्यसपछि स्थिति शान्त पार्ने बाटो खोज्नुपर्छ ।’
यमनमा आफ्नै स्थलसेना पठाउनुको साटो साउदीले हुथीहरूविरुद्ध हवाई आक्रमण तीव्र पार्ने र यमनका राष्ट्रवादी बलहरूलाई दिइँदै आएको सहयोग बढाउने विश्लेषकहरूको भनाइ छ । ‘यो एक प्रकारको प्रोक्सी युद्ध हुनेछ,’ प्राध्यापक क्रिगले थपे ।
हुथीहरूसँग साउदी अरबको जस्तो आधुनिक सैन्य शक्ति र प्रविधि नभए तापनि इरानको सहयोगमा उनीहरूले यमनको करिब एक–तिहाइ भूभाग नियन्त्रण गरिसकेका छन् ।
संयुक्त राष्ट्रसंघको अनुमानअनुसार सन् २०२४ सम्ममा हुथीहरूसँग ३ लाख ५० हजारभन्दा बढी लडाकुहरू संगठित भइसकेका छन् । जबकि, सन् २०१५ मा साउदी अरबले यमनको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त सरकारको पक्षमा लागेर हुथीविरुद्ध आक्रमण गर्दा उनीहरूसँग ३० हजार मात्रै लडाकु थिए ।
पूर्व राजदूत रत्नेका अनुसार हुथी र इरानबीच अहिले सहकार्यको सम्बन्ध छ । उनीहरूलाई केवल इरानको इसारामा चल्ने ‘कठपुतली’ का रूपमा मात्र हेर्न नहुने क्रिगले बताएका छन् ।
साउदी अरबका विमानस्थल र आर्थिक संरचनाहरूमा भएका हालैका आक्रमणहरूले हुथी र इरानबीच युद्धकलाका अनुभव आदान–प्रदान भएको देखाउँछन् ।
उनीहरूले साउदीका महँगा वायु रक्षा प्रणालीहरूलाई निष्प्रभावी बनाउने मात्र होइन, जोखिममा रहेका ऊर्जा संरचनाहरूमा क्षति पुर्याउने र विश्वव्यापी समुद्री व्यापारिक मार्गहरूलाई नियन्त्रणमा लिने गरी बनाएका उनीहरूका रणनीति उस्तै छन् ।
साउदी अरबका लागि पूर्व अमेरिकी राजदूत माइकल रत्नेका अनुसार विगत केही वर्षयता इरानले युद्धका नयाँ प्रविधि र रणनीतिहरू विकास गर्दै आएको छ । हुथी र इरानले आफ्ना अनुभव र प्रविधि आदान–प्रदान पनि गरिरहेका छन् ।
‘उनीहरू दुवै समान रणनीति र दृष्टिकोणमा पुग्नु कुनै संयोग मात्र होइन,’ रत्नेले भने ।
बेलायतस्थित थिंकट्यांक ‘क्याथम हाउस’ मा यमनमामिला हेर्ने अनुसन्धानकर्ता फारिया अल–मुस्लिमीका अनुसार पछिल्ला सैन्य सफलताहरूले हुथीहरूमा आफूलाई कसैले केही गर्न नसक्ने घमण्ड बढाएको छ ।
‘हातमा बन्दुक बोकेर लगातार अगाडि बढिरहेको मानिसलाई उसले गलत बाटो रोजिरहेको छ भनेर सम्झाउन निकै गाह्रो हुन्छ,’ अल–मुस्लिमीले भने । तर, यो उन्मादबीच हुथीहरूले अब साउदी अरबबाट भयानक र निर्मम जवाफी कारबाहीको सामना गर्नुपर्ने सम्भावना बढेको चेतावनी पनि उनले दिएका छन् ।
.jpg)
