कतै साथीभाइ र सहकर्मीबीच सामूहिक रूपमा टीका लगाउने तयारी छ त कतै भिडियो कलबाटै दाजुभाइलाई टीका लगाउनुपर्ने बाध्यता।
काठमाडौँ — संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) मा कार्यरत सिन्धुलीकी हरिमाया खत्रीले कात्तिक २५ गते बुधबार भाइटीकाको दिन आधा दिनपछि बिदा लिइसकेकी छन् । उनी फाइभ स्टार होटलमा सेफ छिन् । ‘मैले बिहानको ड्युटी गरेर दिउँसोबाट बिदामा बस्ने गरी सुपरभाइजरबाट अनुमति लिइसकेको छु,’ ७ वर्षदेखि त्यस रिसोर्टमा कार्यरत खत्रीले भनिन्, ‘दाजुभाइ यतै छन् । उनीहरूले पनि आधा दिनको बिदा लिइसकेका छन् ।’
उनीहरू दुबईको बरदुबईस्थित ‘नेपाली पार्क’ मा भेट्ने योजना बनाएका छन् । बरदुबईस्थित अल ऐन सेन्टर अगाडिको सानो खुला हरियाली पार्क छ । यसलाई ‘नेपाली पार्क’ का रूपमा चिनिन्छ । विशेष गरी बिदाको दिन दुबई र सारजाहका विभिन्न ठाउँबाट नेपालीहरू भेला हुन्छन् । गाउँठाउँका मान्छेसँग भलाकुसारी गर्न त कोही कामको अनुभव सुनाउन आउँछन् । मेट्रो, बस र अब्रा स्टेसन नजिकै भएकाले त्यहाँ पुग्न धेरै खर्च पनि लाग्दैनथ्यो । यो पार्क ‘दिउँसो साढे ३ देखि बेलुका ६ बजेसम्मका लागि सानो नेपाल हो । ‘गाउँका धेरै दाजुभाइ पनि छन् । धेरैले दिदी टीका लगाउनुपर्छ भनेका छन्,’ उनले भनिन्, ‘गत वर्ष पनि यसैगरी खुला पार्कमा टीका लगाउने अवसर प्राप्त भएको थियो । यो पटक पनि पूरा हुँदै छ ।’
वैदेशिक रोजगारीमा जाने महिलाका लागि यूएई पहिलो गन्तव्य हो । श्रम आप्रवासन प्रतिवेदनअनुसार पछिल्लो तीन वर्षमा मात्रै नयाँ श्रम स्वीकृति लिएर जाने नेपाली महिलाको संख्या ५२ हजार छ । ‘नेपालमा भए भाइटीकाका लागि आँगन सजाउँथे । दाजुभाइलाई घरमै बोलाउँथे,’ उनले भनिन्, ‘तर परदेशमा न घरको आँगन छ, न परिवारका सबै सदस्यसँगै छन् । त्यसैले बरदुबईको यो खुला ठाउँ नै भाइटीका मनाउने हाम्रो आँगन
बनेको छ ।’ उनले काठमाडौंबाटै मखमली र सयपत्रीको माला, बिमिरो मगाएकी छन् । ‘सोमबार एक जना भाइ दुबई आउँदै छन् । उसैले नै फूलको माला ल्याइदिन्छ,’ उनले भनिन्, ‘पहिलाभन्दा झन् यतै रमाइलो हुन थालेको छ ।’ दुबईसहित खाडी क्षेत्रमा भारतीय व्यापारीहरूको दबदबा छ । उनीहरू यो समयमा दिवाली मनाउँछन्, कार्यालयहरू सजाउँछन् । ‘खाडी उसै पनि रातको समयमा रातभरि चम्किन्छ । झन् तिहारको समयमा थप रौनक आउँछ,’ उनले भनिन् ।
दुबईको सारजाहमा कार्यरत गुल्मीका दुर्गा पन्थीले साथीहरू मिलेर सेलरोटी बनाउने योजना बनाएको बताइन् । ‘हामी एउटै क्याम्पमा सयौं दिदीबहिनी बस्छौं । कोठा साँघुरो हुन्छ । किचनमा पालो मिल्दैन । तैपनि एक दिनका लागि किचनमा सबै मिलेर सेलरोटी बनाउने योजना छ,’ उनले भनिन्, ‘हामी एक ठाउँमा भेला हुने योजना छ । कसैले घरबाट खानेकुरा ल्याउँछन्, कसैले टीका र माला जुटाउँछन् । परिवारसँग टाढा छौं । केही घण्टाका लागि भए पनि समुदायबीच चाड मनाउँछौं ।’
जापानमा रहेकी उमा श्रेष्ठ भाइटीकाको दिन सकेसम्म काममै व्यस्त हुन चाहन्छिन् । जापान पुगेदेखि उनले प्रत्यक्ष रूपमा दाजुभाइसँग भाइटीका लगाउन पाएकी छैनन् । घरमा हुँदा दाजुभाइसँग तास खेलेको, टीका लगाएको र दक्षिणा पाएको सम्झना आउँछ । त्यही सम्झनाले मन भारी हुने भएकाले उनी काममै
रमाउन खोज्छिन् । ‘भाइटीकाको दिन काममा व्यस्त भइयो भने चाडको सम्झनाले मन भावुक हुँदैन,’ उनको अनुभव छ । बेलायतमा रहेकी अम्बिका क्षेत्रीका लागि पनि तिहार उत्सवभन्दा बढी सम्झनाको दिन बनेको छ । उनका दाइ नेपालमै छन् । कामबाट बिदा मिल्दैन । त्यसैले उनी तिहारको दिन घरमा एक्लै हुन्छिन् । ‘दिनभर व्रत बस्छु । साँझ दियो बाल्छु र पूजा गर्छु,’ उनले भनिन्, ‘नेपालमा हुँदा दिदीबहिनी र दाजुभाइ भेला भएर मनाएको तिहार सम्झँदा घरको न्यास्रो लाग्छ ।’
प्रविधिको सहायताले परिवारसँगको दूरी घटाउने प्रयास भइरहेको उनको भनाइ छ । ‘मोबाइलको स्क्रिनमा देखिने भाइको निधारमा आफ्नै हातले टीका लगाइदिएर चित्ता बुझाउनुपर्छ,’ उनले भनिन् । अस्ट्रेलियामा रहेकी रञ्जु कार्कीका दाजु पनि त्यही देशमा छन् । तर उनीहरू फरक राज्यमा बस्छन् । एकअर्कालाई भेट्न हवाईजहाजमा करिब दुई घण्टा यात्रा गर्नुपर्छ । ‘काम र समय मिलाउन पनि सजिलो छैन,’ उनले भनिन्, ‘एउटै देशमा रहेर पनि चाडमा भेट्न नसक्नु प्रवासमा हाम्रो बाध्यता छ ।’
साउदी अरबमा कार्यरत चितवनकी कुमारी थापाले तिहारमा सयपत्री र मखमलीको माला, सप्तरंगी टीका, ओखर र बिमिरालाई हातले नछोएसम्म तिहारको अनुभूति नहुने बताइन् । ‘जबसम्म यी सामग्री बजारमा देखिँदैन, तबसम्म तिहार नै लागेको फिल हुँदैन । साउदीमा यस्तो देखिँदैन,’ उनले भनिन्, ‘विदेशमा जे उपलब्ध हुन्छ, त्यसैबाट तिहार मनाउने हो ।’
कुवेतमा कार्यरत बुटवलकी हेमा शर्माले पूजा गर्ने सामग्री बिदामा आउँदा लिएर गएकी बताइन् । ‘नेपालमा जस्तो सबै सामान सहजै नपाइने भएकाले चाड आउनुअघि नै तयारी गर्नुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘बिमिरा र माला मात्रै आउन बाँकी छ । त्यो पनि भाइटीकाको अघिल्लो दिनसम्म आइपुग्छ ।’ क्रोएसियामा कार्यरत नुवाकोटकी रमा सिंखडाले आफूसँगै कार्यरत दाजुभाइलाई टीका लगाइदिने बताइन् । ‘हामीलाई यहाँ संरक्षण गर्ने यिनै दाजुभाइ हुन् । उनीहरूले टीका लगाइदिनुपर्छ भनेका छन्,’ उनले भनिन्, ‘हामी मिलेर टीका लगाउँछौं । खानेकुरा बनाउँछौं । लक्ष्मीपूजा गर्छौं ।’
बहराइनमा घरेलु श्रमिकका रूपमा कार्यरत धरानकी हीरा सुब्बाले आफूले चिनेका नेपाली भाइलाई टीका लगाइदिएर तिहार मनाउने गरेको बताइन् । ११ वर्षदेखि बहराइनमा कार्यरत सुब्बाले आफू भाइटीकाको दिन मात्रै बाहिर निस्कने गरेको बताइन् । ‘म खासै घरबाट निस्किने गरेको छैन । आफूले चिनजान भएकासँग फोनबाटै कुरा गर्ने हो,’ उनले भनिन्, ‘मेरो म्याडमले नै मन्मा बजार छोडिदिनुहुन्छ । त्यो दिन गाउँका ५ जना भाइहरू टीका लगाउने कुरा छ ।’
कतारमा कार्यरत महोत्तरीका उमेश खड्काले सनैयास्थित क्याम्पमा सामूहिक लक्ष्मीपूजा र देउसीभैलो खेल्ने योजना रहेको बताए ।
होम दुई दशकदेखि पत्रकारिता गरिरहेका कार्कीले श्रम तथा आप्रवासन मामिलामा दख्खल राख्छन् । उनले खाडी क्षेत्र तथा मलेसियामा कार्यरत आप्रवासी श्रमिकमाथि रिपोटिङ गर्दै आएका छन् । उनकाे श्रम र आप्रवासनमा केन्द्रीत गैरआख्यान पुस्तक 'सनैया' प्रकाशित छ ।
