८ कात्तिक, ताप्लेजुङ । ताप्लेजुङस्थित मुक्कुमलुङ (पाथीभरा) जाने पदमार्ग आसपासका सामुदायिक वन क्षेत्रमा दुई सातायता ५२ वटा घरटहरा निर्माण गरिएका छन् ।
वन क्षेत्रमा अनधिकृत रूपमा बनाइएका ती संरचना तत्काल हटाउन डिभिजन वन कार्यालयले एक साताअघि निर्देशन दिए पनि अहिलेसम्म हटाइएको छैन ।
फुङ्लिङ नगरपालिका–१० फुरुम्बोस्थित मयामपातल सामुदायिक वन र फुङ्लिङ–११ फावाखोलास्थित सिम्भु सामुदायिक वन क्षेत्रमा पर्ने जग्गा अतिक्रमण गरेर घरटहरा निर्माण गरिएको हो । वन उपभोक्ता समितिका पदाधिकारीसँगको मिलेमतोमा संरचना बनाइएको आरोपसमेत लागेको छ ।
पदमार्गको तल्लो फेदी काफ्लेपाटीस्थित सशस्त्र प्रहरी बलको हेल्थडेस्कदेखि माथि बलुडाँडा र गुराँसेलगायतका क्षेत्रमा घरटहरा बनाइएका छन् ।
पाथीभरा दर्शन गर्न जाने तीर्थयात्रीलाई लक्षित गरी व्यापार व्यवसाय सञ्चालन गर्ने उद्देश्यले स्थानीयले वनको जग्गामा संरचना बनाएको बताइएको छ ।
नयाँ घरटहरा बनाउन कतिपय स्थानमा जमिन सम्याउने, रुखका लाथ्राका खम्बा गाड्ने, टिनको छाना लगाउने र बारबेर गर्ने कामसमेत गरिएको छ ।
सामुदायिक वन क्षेत्रको जग्गामा आफूखुसी घरटहरा बनाउन पाइँदैन । तर, वन क्षेत्रमा एकपछि अर्को संरचना थपिँदा सम्बन्धित सामुदायिक वन उपभोक्ता समितिका पदाधिकारीको भूमिकामाथि प्रश्न उठेको छ ।
वन डिभिजनको निर्देशनपछि पनि हटेनन् संरचना
डिभिजन वन कार्यालय ताप्लेजुङका प्रमुख श्रीनारायण यादवले वन क्षेत्रमा अनधिकृत रूपमा घरटहरा निर्माण भएको जानकारी पाएपछि सम्बन्धित सामुदायिक वन उपभोक्ता समितिलाई हटाउन निर्देशन दिएको बताए ।
अनलाइनखबरसँगको कुराकानीमा यादवले मयामपातल सामुदायिक वन उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष कृष्ण लिङ्खिम र सिम्भु सामुदायिक वनका अध्यक्ष अमृत सेम्बुलाई एक साताअघि नै पत्राचार गरिएको जानकारी दिए ।
‘सार्वजनिक जग्गा र सामुदायिक वनमा अनधिकृत रूपमा घरटहरा निर्माण भएको जानकारी पाएपछि तत्काल हटाउन निर्देशन दिएको छु,’ यादवले भने । उनका अनुसार वन क्षेत्रमा भौतिक पूर्वाधार तथा संरचना निर्माण गर्न मन्त्रिपरिषद्बाट स्वीकृति प्राप्त हुनुपर्छ ।
उनका अनुसार वन क्षेत्रमा भौतिक पूर्वाधार तथा संरचना निर्माण गर्न मन्त्रिपरिषद्बाट स्वीकृति प्राप्त हुनुपर्छ ।
सम्बन्धित वन उपभोक्ता समितिका पदाधिकारीले नयाँ बनेका घरटहरा तत्काल भत्काउने प्रतिबद्धता जनाएको पनि यादवले बताए । यदि उनीहरूले नभत्काए पुन: अनुगमन तथा निरीक्षण गरेर हटाइने उनको भनाइ छ ।
यसअघि पाथीभरा क्षेत्रमा केबलकार सञ्चालन गर्ने विषयलाई लिएर विवाद बढ्दा हिंसात्मक प्रदर्शन समेत भएको थियो । तर, अहिले सोही क्षेत्रका सामुदायिक वनमा घरटहरा निर्माण भइरहँदा सरोकारवाला निकाय मौन देखिएका छन् ।
अतिक्रमण जारी रहँदा मयामपातल र सिम्भु सामुदायिक वन उपभोक्ता समितिका पदाधिकारी, फुङ्लिङ नगरपालिका, फक्ताङ्लुङ, पाथीभरा याङ्वरक र सिरीजङ्घा गाउँपालिकाका जनप्रतिनिधि, जिल्ला प्रशासन कार्यालय, सामुदायिक वन उपभोक्ता महासंघ (फेकोफन) तथा स्थानीय नागरिक समाजको भूमिकामाथि प्रश्न उठेको छ ।
उनीहरूले वन क्षेत्र संरक्षण र अतिक्रमण रोकथामका विषयमा के पहल गरेका छन् भन्ने स्पष्ट भएको छैन ।
डिभिजन वन कार्यालयले भने नयाँ संरचना हटाउने निर्देशन दिए पनि पदमार्गमा पहिलेदेखि रहेका संरचनाबारे अध्ययन गर्न बाँकी रहेको जनाएको छ ।
पाथीभरा जाने पदमार्गमा नयाँ घरटहरा मात्र होइन, पुराना संरचनाको व्यवस्थापन पनि चुनौती बनेको छ । वन कार्यालयका अनुसार माथिल्लो फेदी क्षेत्रमा पहिलेदेखि नै करिब चार दर्जन भौतिक संरचना छन् ।
पाथीभरा क्षेत्र विकास समितिका पूर्वअध्यक्षसमेत रहेका पाथीभरा बहुमुखी क्याम्पसका प्रमुख सजन पौडेलका अनुसार द्वन्द्वकालअघि पदमार्गमा तीर्थयात्रीका लागि सामान्य पाटीपौवा र चौतारा मात्र बनाइएका थिए ।
त्यसपछि एक–दुईवटा गोठ राखिए पनि द्वन्द्वकाल सुरु भएपछि तिनै संरचना विस्तार हुँदै होटल व्यवसायका रूपमा परिवर्तन भएको उनले बताए ।
उनका अनुसार देउराली सामुदायिक वनदेखि माथिल्लो फेदीसम्म करिब तीन दर्जनभन्दा बढी संरचना छन् ।
वन क्षेत्रमा लामो समयदेखि संरचना थपिँदै गए पनि तिनको वैधानिकता, व्यवस्थापन र हटाउनुपर्ने संरचनाबारे विस्तृत अध्ययन हुन सकेको छैन ।
अहिले फेरि थपिएका ५२ वटा घरटहरा हटाउने वन डिभिजनको निर्देशन कार्यान्वयन नभएपछि सामुदायिक वनको संरक्षण र नियमनमा सम्बन्धित निकायको भूमिकामाथि पुन: प्रश्न उठेको छ ।
