.jpg)
कुखुरालाई थप्पड हानेर पकाउन सकिन्छ ? सुन्दा अनौठो लागे पनि एक युट्युबरले यही प्रश्नको जवाफ खोज्न विशेष मेसिन बनाए।
सन् २०१९ मा गरिएको एउटा गणनाले २३ हजार ३४ पटक थप्पड हाने कुखुरा पकाउन सकिने अनुमान गरेको थियो। तर, व्यवहारमा यो विचार परीक्षण गर्दा करिब एक लाख ३५ हजार पटक थप्पड हान्नुपर्यो। प्रयोगमा ६ देखि ८ घण्टा लागेको थियो।
यो प्रयोगले बारम्बार प्रहार गर्दा उत्पन्न हुने गतिज ऊर्जा तापमा परिवर्तन हुन सक्ने देखाएको छ। तर, कुखुरामा हानिकारक ब्याक्टेरिया बाँकी थिए कि थिएनन् भनेर परीक्षण नगरिएकाले यसलाई कुखुरा सुरक्षित रूपमा पाकेको वैज्ञानिक पुष्टि मान्न सकिँदैन।
२३ हजार थप्पडको अनुमान कसरी आयो ? सन् २०१९ मा भौतिकशास्त्रका विद्यार्थी पार्कर ओर्मोन्डले अनलाइन फोरम रेडिटमा उठेको एउटा प्रश्नको जवाफ दिने क्रममा कुखुरालाई थप्पड हानेर पकाउन आवश्यक ऊर्जा गणना गरेका थिए।
उनले हातको तौल, थप्पड हान्दाको गति र कुखुराको तौललाई आधार बनाएर हिसाब गरेका थिए। उनको उदाहरणमा ०.४ किलोको हात ११ मिटर प्रतिसेकेन्डको गतिमा एक किलोको कुखुरामा ठोक्किन्छ। कुखुराको तापक्रम शून्य डिग्री सेल्सियसबाट २०५ डिग्री सेल्सियस पुर्याउन आवश्यक ऊर्जा गणना गर्दै उनले २३ हजार ३४ पटक थप्पड हान्नुपर्ने अनुमान गरेका थिए। यो गणितीय अनुमान थियो, कुखुरा सुरक्षित रूपमा पकाउन आवश्यक तापक्रमको सिफारिस होइन।
यो गणना आदर्श अवस्थाका लागि गरिएको थियो। यसमा थप्पडबाट उत्पन्न हुने सबै ऊर्जा कुखुराको तापक्रम बढाउन प्रयोग हुन्छ र बीचमा ताप खेर जाँदैन भन्ने मानिएको थियो। पछि भौतिकशास्त्री रेट एलेनले पनि वायर्ड पत्रिकामा यस विषयको विश्लेषण गरेका थिए। उनले फरक अनुमान प्रयोग गर्दै करिब चार लाख ९१ हजार थप्पड आवश्यक पर्ने हिसाब निकालेका थिए।
युट्युबरले बनाए थप्पड हान्ने मेसिन यो अनुमान व्यवहारमा कत्तिको काम लाग्छ भन्ने परीक्षण गर्न युट्युबर लुइस वेइजले हावाको चापबाट चल्ने विशेष मेसिन बनाए। उनले त्यसलाई ‘मिट बिटर’ नाम दिएका थिए। मेसिनले कुखुरामा छिटो र नियन्त्रित रूपमा पटक-पटक प्रहार गर्न सक्थ्यो।
ताप बाहिर निस्कन नदिन उनले कुखुरालाई झोलाभित्र राखेर एयरजेल नामक इन्सुलेसन सामग्रीले बेरेका थिए। तैपनि, सुरुका केही प्रयास सफल भएनन्। लगातार प्रहार गर्दा मासु प्रभावकारी रूपमा तात्नुअघि नै पिसिएर लेदो जस्तो बन्ने समस्या देखिएको थियो।
धेरै प्रयासपछि मेसिनले ६ देखि ८ घण्टामा करिब एक लाख ३५ हजार पटक प्रहार गर्यो। यस क्रममा कुखुराको भित्री तापक्रम ५५ देखि ५८ डिग्री सेल्सियससम्म पुगेको थियो। प्रयोगमा अपनाइएको समय र तापक्रमको संयोजनका आधारमा कुखुरा पाश्चराइजेसनको मापदण्डमा पुगेको अनुमान गरिएको थियो।
कुखुरा तात्यो, तर खान किन मिलेन ? मासु सुरक्षित रूपमा पकाउन तापक्रम मात्र होइन, त्यो तापक्रममा कति समय राखियो भन्ने कुरा पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। निश्चित समयसम्म कम तापक्रममा राख्दा पनि हानिकारक ब्याक्टेरियालाई सुरक्षित स्तरसम्म घटाउन सकिन्छ।
कुखुरामा साल्मोनेला र क्याम्पिलोब्याक्टरजस्ता हानिकारक ब्याक्टेरिया हुन सक्छन्। सामान्यतया कुखुराको भित्री तापक्रम कम्तीमा ७४ डिग्री सेल्सियस पुर्याउन सल्लाह दिइन्छ। तर, निश्चित समयसम्म कम तापक्रममा राख्ने विधि पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
वेइजले आधुनिक खाना पकाउने विधिमा प्रयोग हुने समय र तापक्रमको तालिकाका आधारमा आफ्नो प्रयोगको मूल्यांकन गरेका थिए। प्रयोगका क्रममा स्टेकको तापक्रम करिब ६० डिग्री सेल्सियस पुगेपछि उनले त्यो खाएका थिए। तर, कुखुरा राखिएको झोला फुटेर मासुमा इन्सुलेसन सामग्री मिसिएकाले उनले कुखुरा खाएनन्।
राथ बायोटा क्लान मा प्रकाशित समाचारअनुसार प्रयोगमा कुखुराको तापक्रम पाश्चराइजेसनसँग सम्बन्धित स्तरमा पुगेको देखिए पनि त्यसमा जीवित हानिकारक ब्याक्टेरिया बाँकी थिए कि थिएनन् भनेर परीक्षण गरिएको थिएन। त्यसैले कुखुरा सुरक्षित रूपमा पाकेको पुष्टि गर्न सकिँदैन।
चुलोमा पकाउनुभन्दा दुईदेखि तीन गुणा बढी ऊर्जा वेइजको अनुमानअनुसार, थप्पड हानेर कुखुरा पकाउने प्रक्रियामा सामान्य चुलोमा पकाउँदाभन्दा दुईदेखि तीन गुणासम्म बढी ऊर्जा खर्च हुन सक्छ।
यस विधिमा अर्को समस्या पनि छ। लगातार तीव्र गतिमा प्रहार गर्दा कुखुराको मासु आफ्नो आकारमा रहँदैन। रोस्ट गरिएको कुखुराजस्तो देखिनुपर्ने मासु बिस्तारै लेदोमा परिणत हुन सक्छ। त्यसैले २३ हजार ३४ थप्पडको प्रारम्भिक अनुमान र एक लाख ३५ हजार प्रहारको प्रयोगलाई एउटै परिणामका रूपमा बुझ्नु हुँदैन। दुवैमा प्रयोग गरिएका तापक्रम, कुखुराको तौल र ऊर्जा खेर जाने अवस्थासम्बन्धी मान्यता फरक थिए।
यो प्रयोग सहकर्मी-समीक्षित वैज्ञानिक अध्ययन होइन। कुखुराको सबै भागमा तापक्रम समान रूपमा पुगेको थियो कि थिएन र हानिकारक ब्याक्टेरिया कति नष्ट भए भन्ने पुष्टि गर्न आवश्यक प्रयोगशाला परीक्षण गरिएको थिएन।
समग्रमा, थप्पडबाट उत्पन्न हुने ऊर्जाले मासुको तापक्रम बढाउन सक्छ भन्ने कुरा यो प्रयोगले देखाएको छ। तर, धेरै समय र ऊर्जा खर्च हुने तथा खाद्य सुरक्षाको पर्याप्त पुष्टि नभएको यो विधि सामान्य रूपमा खाना पकाउन व्यावहारिक विकल्प भने होइन।
प्रकाशित: ६ कार्तिक २०८३ २०:१० शुक्रबार
