१ मंसिर, काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको फिलिपिन्स भ्रमणविरुद्ध राजधानी मनिलामा प्रदर्शन भएको छ । नोभेम्बर १५ र १६ मा प्रदर्शनकारीले ट्रम्पको भ्रमण, इरान युद्ध र अमेरिकी नेतृत्वको प्याक्स सिलिका परियोजनाको विरोध गर्दै जुलुस निकालेका हुन् ।
नोभेम्बर १५ मा ४९औँ दक्षिणपूर्वी एसियाली राष्ट्रहरूको संगठन (आसियान) शिखर सम्मेलन सुरु भएकै दिन सयौँ प्रदर्शनकारी सम्मेलनस्थलतर्फ अघि बढेका थिए । तर, प्रहरीले उनीहरूलाई बीचमै रोकेपछि दुवै पक्षबीच झडप भएको थियो ।
रोयटर्सले सार्वजनिक गरेको दृश्य विवरणअनुसार प्रदर्शनकारीहरू मनिलाबाट पासे सहरस्थित फिलिपिन्स अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र (पीआईसीसी) तर्फ जान खोजेका थिए । प्रहरीले सडकमा अवरोध राखेर उनीहरूलाई अघि बढ्न दिएन । त्यसपछि प्रहरी र प्रदर्शनकारीबीच धकेलाधकेल तथा झडप भएको थियो ।
प्रदर्शनमा फिलिपिन्सका लोकतन्त्र र सामाजिक न्यायका पक्षमा काम गर्ने विभिन्न समूहको सञ्जाल बागोङ अल्यान्सा सा मकाबायान (बायान) अर्थात् नयाँ देशभक्त गठबन्धनका कार्यकर्ता पनि सहभागी थिए । प्रदर्शनको नेतृत्व बायानका अध्यक्ष टेडी कासिनोले गरेका थिए ।
कासिनोले फिलिपिन्सका राष्ट्रपति फर्डिनान्ड मार्कोस जुनियरले विदेशी नेताहरूको स्वागतमा देखाएको आतिथ्य आफ्नै नागरिकप्रति नदेखाएको भन्दै आलोचना गरेका थिए ।
‘मार्कोसले विदेशीहरूलाई आतिथ्य देखाइरहेका छन्, तर आफ्नै जनताप्रति दमनकारी र कठोर व्यवहार गरिरहेका छन् । आफ्ना नागरिकलाई त्यही आतिथ्य दिइरहेका छैनन् । डोनाल्ड ट्रम्पलाई हाम्रो सन्देश छ, तपाईं यहाँ स्वागतयोग्य हुनुहुन्न,’ उनले रोयटर्ससँग भनेका थिए ।
सोमबार नोभेम्बर १६ मा पनि मनिलामा ट्रम्पको भ्रमणविरुद्ध प्रदर्शन जारी रह्यो । विभिन्न समूहले प्रहरीले प्रदर्शनकारीलाई बलपूर्वक तितरबितर पारेको र पक्राउ गरेको भन्दै विरोध जनाएका थिए ।
जीएमए न्युजका अनुसार आन्दोलनकारी समूह अगस्ट ट्वेन्टी वन मुभमेन्टले मनिला महानगर क्षेत्रमा २०० देखि ३०० प्रदर्शनकारी पक्राउ परेको अनुमान गरेको थियो । रोयटर्स कनेक्टमार्फत सार्वजनिक ईएफई समाचारअनुसार मनिला प्रहरीले आइतबारका प्रदर्शनका क्रममा २११ जना पक्राउ परेको जनाएको थियो । पक्राउ परेकामध्ये २० जना नाबालिगलाई आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरी छाडिएको थियो ।
इरान युद्ध र मूल्यवृद्धिलाई पनि जोडेर विरोध
प्रदर्शनकारीले ट्रम्पको भ्रमणको विरोध गर्नुको अर्को प्रमुख कारण पश्चिम एसियामा जारी युद्ध हो । उनीहरूले इरान युद्धका कारण इन्धनको मूल्य बढेको र त्यसले फिलिपिन्सका सर्वसाधारणको जीवनयापन कठिन बनाएको आरोप लगाएका छन् ।
‘हामी यहाँ ट्रम्प आउन लागेकाले विरोध गर्न आएका हौँ । इरान युद्धको विरोध गर्छौँ, किनकि यसले मूल्यवृद्धि र आर्थिक संकटका कारण फिलिपिन्सका जनतालाई ठूलो कठिनाइमा पारेको छ,’ कासिनोले भनेका थिए ।
उनका अनुसार युद्धका कारण सिर्जित आर्थिक कठिनाइको मार सर्वसाधारणले खेपिरहेका बेला सरकारले विदेशी नेताहरूको स्वागतमा बढी ध्यान दिएको छ ।
फिलिपिन्सको आधिकारिक तथ्यांकले पनि त्यहाँ मूल्यवृद्धिको दबाब बढेको देखाउँछ । फिलिपिन्स तथ्यांक प्राधिकरणका अनुसार अक्टोबर २०२६ मा वार्षिक मुद्रास्फीति दर ७.८ प्रतिशत पुगेको थियो । सेप्टेम्बरमा यो दर ७.२ प्रतिशत थियो । सन् २०२५ को अक्टोबरमा भने मुद्रास्फीति १.७ प्रतिशत थियो ।
अक्टोबरमा यातायात क्षेत्रको मूल्य सूचकांकमा वार्षिक वृद्धि २०.१ प्रतिशत पुगेको थियो । आवास, पानी, बिजुली, ग्यास तथा अन्य इन्धनसम्बन्धी समूहको मूल्य वृद्धि ९.३ प्रतिशत थियो ।
च्यानल न्युज एसियाले पश्चिम एसियाको द्वन्द्वका कारण पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य बढ्दा फिलिपिन्सको मुद्रास्फीति ४४ महिनायताकै उच्च तहमा पुगेको जनाएको छ । तेल आयातमा निर्भर फिलिपिन्समा इन्धन महँगिँदा यातायातदेखि विद्युत् उत्पादन र खाद्यान्न ढुवानीसम्मको लागत बढेको समाचारमा उल्लेख छ ।
प्याक्स सिलिका परियोजनाको विरोध किन ?
प्रदर्शनकारीले विरोध गरेको अर्को विषय अमेरिकी नेतृत्वको ‘प्याक्स सिलिका’ परियोजना हो । यो अमेरिकाले सुरु गरेको प्रविधि तथा आपूर्ति शृंखला सुरक्षासम्बन्धी पहल हो । यसको उद्देश्य कृत्रिम बौद्धिकता, सेमिकन्डक्टर, महत्त्वपूर्ण खनिज तथा प्रविधि उत्पादनका लागि आवश्यक आपूर्ति शृंखलालाई बलियो बनाउनु हो ।
फिलिपिन्स सन् २०२६ को अप्रिलमा यस पहलमा सहभागी भएको थियो । यसअन्तर्गत मनिलाबाट उत्तरतर्फ पर्ने तार्लाक प्रान्तको कापास क्षेत्रमा १ हजार ६१८ हेक्टरमा अर्धचालक उद्योग तथा खनिज प्रशोधनसम्बन्धी औद्योगिक केन्द्र निर्माण गर्ने योजना छ । यसमा अमेरिकी कम्पनीसहितका लगानीकर्ताले पूर्वाधार र औद्योगिक संरचनामा लगानी गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
तर, परियोजनाका लागि छुट्याइएको क्षेत्रमा पुस्तौँदेखि बसोबास गर्दै आएका आदिवासी एएटा समुदाय र किसानको जमिन पर्ने भन्दै विरोध भइरहेको छ ।
कासिनोले रोयटर्ससँग परियोजनाले हजारौँ आदिवासीलाई विस्थापित गर्ने र वातावरणीय विनाश निम्त्याउने दाबी गरेका थिए ।
ह्युमन राइट्स वाचले नोभेम्बर १६ मा सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा परियोजनाका कारण तार्लाक प्रान्तका सयौँ आदिवासी र किसान विस्थापित हुन सक्ने जनाएको छ ।
प्रतिवेदनअनुसार प्रभावित क्षेत्रमध्ये एकमा एएटा हुङ्गे समुदाय बसोबास गर्दै आएको छ । उक्त समुदायले सन् १९९४ देखि आफ्नो पुर्ख्यौली भूमिको मान्यता माग्दै आएको भए पनि हालसम्म आधिकारिक स्वामित्व प्रमाणपत्र पाएको छैन ।
ह्युमन राइट्स वाचका अनुसार जुलाई २०२६ मा फिलिपिन्सको सरकारी निकाय बेसिस कन्भर्जन एन्ड डेभलपमेन्ट अथोरिटी (बीसीडीए) ले केही स्थानीयलाई उनीहरूको जमिन ‘न्यु क्लार्क सिटी’ परियोजनाबाट प्रभावित हुने पत्र पठाएको थियो । स्थानीयले आफ्नो जमिन नापजाँच गरिएको र स्थानान्तरण हुनुपर्ने अवस्था आउन सक्ने भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका छन् ।
कासिनोले यसैलाई आधार बनाएर आदिवासीको भूमि र वातावरण संरक्षणको मुद्दा उठाएका हुन् ।
सरकार भन्छ : आदिवासीको पुर्ख्यौली क्षेत्रबाहिर परियोजना
परियोजनाबारे उठेका चिन्तालाई फिलिपिन्स सरकारले भने अस्वीकार गरेको छ । फिलिपिन्स सूचना एजेन्सीमा अगस्ट १० मा प्रकाशित बीसीडीएको स्पष्टीकरणअनुसार परियोजनामा ठूलो तथ्यांक केन्द्र निर्माण गर्ने योजना छैन । त्यहाँ अर्धचालक उत्पादन र उन्नत औद्योगिक संरचना विकास गरिने सरकारी अधिकारीहरूको भनाइ छ ।
बीसीडीएका प्रमुख कार्यकारी जोसुवा बिङकाङले प्रस्तावित परियोजना आदिवासी समुदायको आधिकारिक पुर्ख्यौली भूमिबाहिर रहेको बताएका छन् । प्रभावित हुन सक्ने परिवारलाई रोजगारी तथा जीविकोपार्जनका कार्यक्रममार्फत सहयोग गरिने पनि उनको भनाइ छ ।
सरकारी निकायले परियोजना क्षेत्र क्लार्क आर्थिक तथा विशेष आर्थिक क्षेत्रको ३५ हजार ३०० हेक्टर क्षेत्रफलको ४.६ प्रतिशत मात्रै रहेको जनाएको छ । पानीको आवश्यकता समुदायको विद्यमान आपूर्तिबाट पूरा नगरी सतही पानी सङ्कलन, भण्डारण, प्रशोधन र पुनःप्रयोगबाट व्यवस्थापन गर्ने योजना रहेको पनि सरकारको दाबी छ ।
४९औँ आसियान शिखर सम्मेलन नोभेम्बर १५ देखि १७ सम्म मनिलामा भइरहेको छ । फिलिपिन्स समाचार एजेन्सीका अनुसार ट्रम्प नोभेम्बर १७ मा मनिला पुगेर आसियान-अमेरिका विशेष सम्मेलनमा सहभागी हुने कार्यक्रम छ । उनले फिलिपिन्सका राष्ट्रपति मार्कोससँग नोभेम्बर १८ मा द्विपक्षीय भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रमसमेत तय भएको छ ।
ट्रम्पको भ्रमणलाई लिएर विभिन्न विद्यार्थी, श्रमिक तथा सामाजिक अभियानमा संलग्न समूहले विरोध कार्यक्रम घोषणा गरेका छन् । आज पनि मनिलामा थप प्रदर्शन हुने तयारी छ ।
जीएमए न्युजका अनुसार मंगलबार ट्रम्पविरुद्धको र्यालीमा करिब १० हजार मानिस सहभागी हुने अनुमान गरिएको थियो । सोही दिन लिवासाङ बोनिफासियो क्षेत्रमा प्रहरी र प्रदर्शनकारीबीच फेरि झडप भएको र ११ जना पक्राउ परेको समाचारमा उल्लेख छ ।
ट्रम्पको भ्रमण, इरान युद्धको आर्थिक असर र प्याक्स सिलिका परियोजनाले निम्त्याउन सक्ने सामाजिक तथा वातावरणीय प्रभावका विषय अहिले फिलिपिन्समा विरोधका मुख्य मुद्दा बनेका छन् ।