कक्षा १२ मा अध्ययनरत १८ वर्षीया अञ्जुकुमारी मरिक, डा. रामजी राम र स्वयं लेखक सापकोटाले संयुक्त रूपमा पुस्तकको विमोचन गरे ।
काठमाडौं — पत्रकार तथा लेखक जनकराज सापकोटाको नयाँ उपन्यास ‘मगनी मरिक’ लोकार्पण गरिएको छ ।
नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा बिहीबार आयोजित कार्यक्रमबीच कक्षा १२ मा अध्ययनरत डोम समुदायकी १८ वर्षीया अञ्जुकुमारी मरिक, डा. रामजी राम र स्वयं लेखक सापकोटाले संयुक्त रूपमा पुस्तकको विमोचन गरेका हुन् । जातीय संरचनाको सबैभन्दा पिँधमा रहेर दैनिक जीवनका अप्ठ्यारासँग जुधिरहेको ‘मगनी मरिक’ पात्रलाई केन्द्रमा राखेर उपन्यास रचिएको छ ।
कार्यक्रममा अञ्जुकुमारी मरिकले आफू विभेदकारी समाजसँग जुध्दै यहाँसम्म आइपुगेको कथा सुनाएकी थिइन् । ‘म १२ जिल्लामा बसोबास गर्ने डोम समुदायबाट छात्रवृत्तिमा कक्षा १२ मा अध्ययन गर्ने एक मात्र छोरी हुँ । मेरो यो यात्रामा बुबाको ठुलो योगदान छ,’ उनले भनिन् ।
उनले थपिन्, ‘हाम्रो समाजमा शिक्षाको मात्र होइन, जातिभेदको गहिरो पीडा छ । अनौठो कुरा के छ भने, बच्चा जन्मँदा वा विवाह जस्ता शुभ कार्यमा हाम्रो समुदायले दिएको आशीर्वाद र छोएको पानीलाई चोखो मानिन्छ तर अन्य समयमा हामीले छोएको पानी अशुद्ध ठहरिन्छ । मरेको मानिसलाई मुखाग्नी दिएपछि स्वर्गमा बास पाइन्छ भन्ने समाजले त्यही मरिक समुदायलाई भने अछुत मान्छ ।’
आफ्नो भविष्यको संकल्पबारे उनले भनिन्, ‘बाटो सहज छैन तर म समाजका छोरीहरूका लागि उदाहरण बन्न चाहन्छु । एक दिन हाम्रो समुदायका छोरीहरूलाई जातले होइन, उनीहरूको शिक्षा र क्षमताले चिनिनेछ ।’
कार्यक्रममा डा. रामजी रामले 'मगनी मरिक'ले मधेशको सीमान्तकृत समुदायको वास्तविक विडम्बना र राजनीतिक व्यवस्थामाथिको गम्भीर प्रश्न उठाएको बताए ।
‘हामी गणतन्त्र हेरिरहेका छौँ तर त्यो गणतन्त्रभित्र पनि अझै 'जाततन्त्र' जीवितै छ । राजा ढाल्नेहरूले राजतन्त्रकै चेतना र सफ्टवेयर बोकेर हिँडेका छन् कि छैनन् र गणतन्त्रमा जाततन्त्र ढाल्न सकियो कि सकिएन भन्ने प्रश्न यो पुस्तकले उब्जाएको छ,’ डा. रामजीले टिप्पणी गरे । मधेशमा पानी खान नपाउने, नेता र क्यामराहरू घेराभित्र मात्र सीमित हुने यथार्थबीच लेखकले भुइँमान्छेका घरमै पुगेर उनीहरूको आवाज लेख्ने हिम्मत गरेकोमा उनले प्रशंसा गरे ।
उपन्यासको पृष्ठभूमि र लेखन अनुभवबारे कान्तिपुरकर्मीसमेत रहेका लेखक सापकोटाले दुई दशक लामो पत्रकारिताका क्रममा रिपोर्टिङ गर्दा छुटेका अनुभूतिहरू नै 'मगनी मरिक' को आधार बनेको बताए । ‘मधेशमा जातप्रथा, गरिबी, कमजोर स्वास्थ्य र शिक्षाको अवस्था भयावह छ । पत्रकारिता गर्दा धेरै कुराहरू छुट्थे, जसलाई म डायरीमा लेख्ने गर्थेँ,’ सापकोटाले भने।
गाउँ–गाउँ पुग्दा भाषा र संवादका अनेकौं अप्ठ्याराहरू सामना गर्नुपरेको सम्झँदै उनले थपे, ‘त्यहाँका पात्रहरूको घरमै पुगेर उनीहरूको जीवनशैली र मनोदशा नजिकबाट देखेपछि मात्रै यो पुस्तक तयार भयो । मधेशबाट काठमाडौं डेढ-दुई सय किलोमिटर मात्र टाढा छ तर त्यहाँको पीडा र उत्पीडनको आवाज काठमाडौंसम्म आइपुग्न अझै धेरै समय लाग्छ ।’ अञ्जु जस्ता मधेशका छोरीहरूलाई मञ्चमा ल्याएर उनीहरूकै कथा प्रस्तुत गर्न पाउँदा खुसी लागेको पनि उनले बताए ।
कार्यक्रममा समीक्षात्मक टिप्पणी गर्दै लेखक श्याम साहले उपन्यास आकारमा सानो भए पनि यसले पाठकलाई झट्का दिने बताए । मधेशको जातीय उत्पीडन, वैदेशिक रोजगारी, मानव तस्करी र प्रशासन तन्त्रको संवेदनाहीनतालाई पुस्तकले उजागर गरेको उनको भनाइ छ ।
समर्पण कान्तिपुर मिडिया ग्रुपमा आबद्ध उनी कला संवाददाता हुन् । उनी फिल्म, नाटक र गीत संगीतका विविध आयाम र सामाजिक मुद्दाबारे रिपोर्टिङ गर्छन् ।
