युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलिन्स्कीले रुससँगको युद्धमा हार स्वीकार गर्दै देशको २५ प्रतिशत भूभाग छाड्न सहमति जनाएको भन्दै सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका दाबी भ्रामक रहेको एक तथ्य जाँचसम्बन्धी सामग्रीले जनाएको छ। अमेरिकी टेलिभिजन च्यानल फक्स न्युजसँग अक्टोबर २१ मा भएको अन्तर्वार्तापछि एक्स (X) मा प्रभावशाली पेजहरूले जेलिन्स्कीको भनाइलाई फरक अर्थमा प्रस्तुत गर्दै लाखौँ दर्शकमाझ यस्तो सन्देश फैलाएका थिए।
तर अन्तर्वार्तामा जेलिन्स्कीले युद्धविरामको सम्भावना र त्यसपछि आवश्यक पर्ने सुरक्षा प्रत्याभूतिबारे चर्चा गरेका थिए। उनले युक्रेनले युद्ध हारेको घोषणा गरेका थिएनन्, न त रुसले कब्जा गरेको भूभागलाई स्थायी रूपमा रुसी क्षेत्र मान्न सहमति जनाएका थिए।
फक्स न्युजका प्रस्तोता ब्रायन किल्मेडले हालको अग्रपङ्क्तिमा युद्ध रोक्ने र युक्रेनको ७५ प्रतिशत वा त्यसभन्दा बढी भूभाग युक्रेनी नियन्त्रणमा रहने अवस्था स्वीकार गर्न सकिन्छ कि भनेर प्रश्न गरेका थिए। जवाफमा जेलिन्स्कीले युद्ध रोक्न अग्रपङ्क्तिमा लडाइँ स्थगित गर्नु व्यावहारिक उपाय हुन सक्ने बताए। त्यसपछि उनले अमेरिकासहित युरोपेली देशबाट सुरक्षा प्रत्याभूति आवश्यक हुने र त्यसले रुसबाट भविष्यमा हुन सक्ने अर्को आक्रमण रोक्न सहयोग गर्नुपर्ने धारणा राखेका थिए।
उनले सोही अन्तर्वार्तामा रुसले डोनबासको बाँकी भूभाग छाड्न दिएको दबाब अस्वीकार गर्दै युद्धमैदानमा रुस विजयी भइरहेको नरहेको पनि बताएका थिए। त्यसैले अन्तर्वार्तामा उठाइएको युद्धविरामको सम्भावनालाई युक्रेनले स्थायी रूपमा भूभाग त्याग्ने निर्णय गरेको अर्थमा प्रस्तुत गर्नु वास्तविक भनाइभन्दा फरक व्याख्या हो।
युक्रेनले हालको अग्रपङ्क्तिमा युद्ध रोक्ने सम्भावनाबारे यसअघि पनि सार्वजनिक रूपमा चर्चा गर्दै आएको थियो। सन् २०२५ मार्चमा युक्रेनले अमेरिकाको प्रारम्भिक ३० दिनको युद्धविराम प्रस्ताव स्वीकार गरेको थियो। तर त्यसका लागि रुसले पनि सोही समयमा प्रस्ताव स्वीकार गरी कार्यान्वयन गर्नुपर्ने सर्त राखिएको थियो।
सन् २०२५ सेप्टेम्बरमा एक्सिओससँगको अन्तर्वार्तामा जेलिन्स्कीले हालको अग्रपङ्क्तिमा लडाइँ रोक्दै कूटनीतिक माध्यमबाट कब्जा गरिएको भूभाग फिर्ता ल्याउने प्रयास गर्न सकिने बताएका थिए। त्यतिबेला पनि उनले कब्जा गरिएका क्षेत्रलाई रुसी भूभागका रूपमा मान्यता दिन अस्वीकार गरेका थिए।
त्यस्तै, सन् २०२६ जुन ७ मा स्काई न्युजसँगको अन्तर्वार्तामा पनि उनले युद्धविरामका लागि हालको सम्पर्क रेखा स्थिर बनाउनु वार्तातर्फ अघि बढ्ने छिटो उपाय हुन सक्ने धारणा व्यक्त गरेका थिए। यस आधारमा अक्टोबर २१ को अन्तर्वार्तालाई जेलिन्स्कीले अचानक हार स्वीकार गरेको घटनाका रूपमा प्रस्तुत गर्नु उनको यसअघिको सार्वजनिक धारणासँग मेल खाँदैन।
युद्धविराम हुँदा रुसी सेना हाल कब्जामा रहेका युक्रेनी भूभागमा अस्थायी रूपमा रहिरहन सक्ने अवस्था आउन सक्छ। तर युद्धविरामले मात्र ती क्षेत्र कानुनी रूपमा रुसको भूभाग बन्ने वा युक्रेनले स्थायी रूपमा आफ्नो दाबी त्याग्ने अर्थ दिँदैन। अन्तर्वार्तामा प्रस्तुत गरिएको ७५ प्रतिशतको आँकडा पनि जेलिन्स्कीको भूभाग हस्तान्तरण गर्ने प्रतिबद्धता नभई प्रस्तोताले सोधेको प्रश्नको हिस्सा थियो।
डिसइन्फोवाचले अक्टोबर २१ को बिहान ६ बजेदेखि अक्टोबर २२ को बिहान १० बजेर ३३ मिनेटसम्म प्रकाशित एक्स पोस्टहरूको अध्ययन गरेको जनाएको छ। उक्त अवधिमा सङ्कलित २४७ वटा फरक पोस्टमध्ये २३ वटा पोस्टले फक्स न्युजको अन्तर्वार्तालाई रुसको विजय, युक्रेनको पराजय वा स्थायी भूभाग हस्तान्तरणसँग जोडेर भ्रामक रूपमा प्रस्तुत गरेको अध्ययनको निष्कर्ष छ।
ती २३ पोस्टमा सङ्कलन गरिएको समयसम्म कुल १ करोड ७८ लाख ९० हजार भ्यु, १ लाख ५२ हजार ३९५ लाइक र १४ हजार ३०० पटक पुनः पोस्ट गरिएको तथ्याङ्क उल्लेख छ। यी भ्युको सङ्ख्या अद्वितीय दर्शकको सङ्ख्या भने होइन।
अध्ययनमा समावेश सबैभन्दा धेरै हेरिएका पोस्टमध्ये स्टक्सप्लेक्स शुभमको पोस्टमा ६६ लाख २० हजार भ्यु र वारमोनिटरको पोस्टमा ५५ लाख ४० हजार भ्यु देखिएको थियो। ती पोस्टमा रुसले युद्ध जितेको र जेलिन्स्कीले युक्रेनको २५ प्रतिशत भूभाग गुमाएको स्वीकार गरेको दाबी गरिएको थियो।
अन्य पोस्टहरूले पनि जेलिन्स्कीले आत्मसमर्पण गरेको, युक्रेनको भूभाग त्याग्न तयार भएको वा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनबीचको कथित सहमतिअनुसार पछि हटेको अर्थ लाग्ने सामग्री फैलाएका थिए।
अध्ययनमा सबैभन्दा धेरै हेरिएका तीन पोस्टमा युद्ध हारेको, पराजय स्वीकार गरेको र २५ प्रतिशत भूभाग गुमाएको भन्ने मिल्दोजुल्दो भाषा प्रयोग भएको उल्लेख छ। यद्यपि, भाषामा समानता देखिँदैमा ती पेजहरूबीच समन्वय भएको वा उनीहरूले एउटै निर्देशनमा काम गरेको प्रमाणित नहुने अध्ययनले स्पष्ट पारेको छ।
अमेरिकी टिप्पणीकार बेनी जोन्सनले अक्टोबर २१ मा प्रकाशित भिडियोमा जेलिन्स्कीको अन्तर्वार्तालाई ट्रम्पको ठूलो विजयका रूपमा प्रस्तुत गरेका थिए। ६० लाखभन्दा बढी युट्युब फलोअर रहेका जोन्सनको उक्त भिडियोमा जेलिन्स्कीलाई पराजित नेताका रूपमा चित्रण गर्दै युक्रेनको २५ प्रतिशत भूभाग गुमेको अर्थ लाग्ने दाबी गरिएको थियो।
तर जेलिन्स्कीले यसअघि नै युद्धविराम र हालको अग्रपङ्क्तिमा लडाइँ रोक्ने सम्भावनाबारे धारणा राखिसकेका थिए। जोन्सनको प्रस्तुतिमा सम्भावित युद्धविरामपछि आवश्यक पर्ने सुरक्षा प्रत्याभूति र अन्तिम सम्झौतामा युक्रेनी नागरिकको भूमिका हुनुपर्ने जेलिन्स्कीको भनाइलाई पर्याप्त महत्त्व नदिइएको डिसइन्फोवाचको विश्लेषण छ।
जोन्सनले युद्ध लम्बिनुमा जेलिन्स्कीको भूमिकालाई जोड दिँदै अमेरिकी आर्थिक सहयोग र युद्ध जारी रहने अवस्थाबीच सम्बन्ध देखाएका थिए। तर युक्रेनमाथि रुसले गरेको आक्रमण र त्यसबाट उत्पन्न परिस्थितिलाई यसरी प्रस्तुत गर्दा युद्धको मूल कारण ओझेलमा पर्न सक्ने तथ्य जाँच सामग्रीको तर्क छ।
डिसइन्फोवाचका अनुसार यस्ता दाबीले रुसले कब्जा गरेको युक्रेनी भूभागमाथिको नियन्त्रण स्थायी भइसकेको र पश्चिमी सैन्य सहयोग प्रभावहीन रहेको सन्देश फैलाउन सहयोग गर्न सक्छन्। त्यस्तै, ट्रम्पनिकट टिप्पणीकारहरूले यही घटनालाई ट्रम्पले जेलिन्स्कीलाई आत्मसमर्पण गर्न बाध्य बनाएको प्रमाणका रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्छन्।
तर अध्ययनमा समावेश पोस्टका आधारमा ती खाताहरूले रुसी निर्देशनमा काम गरेको वा समन्वित अभियान चलाएको प्रमाण भेटिएको छैन। त्यसैले भ्रामक दाबीको प्रसार र त्यसको सम्भावित राजनीतिक प्रभावबारे चर्चा गर्दा प्रमाणित तथ्य र अनुमानबीच भिन्नता राख्नुपर्ने हुन्छ।
डिसइन्फोवाचले सन् २०२६ सेप्टेम्बरमा पनि यस्तै प्रकारको भ्रामक व्याख्या देखिएको उल्लेख गरेको छ। त्यसबेला युद्धविरामसम्बन्धी जेलिन्स्कीका भनाइलाई युक्रेनले आत्मसमर्पणको तयारी गरेको अर्थमा प्रस्तुत गरिएको थियो।
युद्धविरामका सर्त, कब्जा गरिएका भूभागको भविष्य र शान्ति सम्झौतामा युक्रेनले लिनुपर्ने अडानबारे बहस हुनु स्वाभाविक हो। तर युद्ध रोक्ने सम्भावनाबारे छलफल गर्नु र आफ्नो भूभाग स्थायी रूपमा त्याग्न सहमति जनाउनु फरक कुरा हुन्। फक्स न्युजको अन्तर्वार्तापछि फैलिएका पोस्टहरूले यही भिन्नतालाई धमिलो बनाउँदै जेलिन्स्कीले नभनेको कुरा उनको भनाइका रूपमा प्रस्तुत गरेको डिसइन्फोवाचको निष्कर्ष छ।
