६ खर्ब निक्षेप भएका बैंकदेखि ऋणात्मक वितरणयोग्य नाफासम्म, यस्तो छ बैंकहरूको वास्तविक तस्वीर

बैंकको वित्तीय अवस्था कति बलियो छ भन्ने मूल्यांकन खुद नाफा वा निक्षेपको आकारले मात्रै हुँदैन। कर्जा विस्तार, खराब कर्जाको अवस्था, सेयरधनीको प्रतिफल, पुँजीको आधार र वितरणयोग्य नाफाले पनि बैंकको वास्तविक वित्तीय तस्बिर देखाउँछन्। चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो त्रैमासिक अपरिष्कृत वित्तीय विवरणमा आधारित १९ वाणिज्य बैंकको तुलनात्मक विश्लेषणले यही भिन्नता देखाएको छ।

खुद नाफामा नबिल बैंक, प्रतिसेयर आम्दानीमा एभरेष्ट बैंक र इक्विटीमा प्रतिफलमा सानिमा बैंक अगाडि छन्। तर विभिन्न वित्तीय सूचक समेटेर तयार गरिएको समग्र र्‍याङ्किङमा नेपाल बैंक पहिलो बनेको छ। एभरेष्ट दोस्रो, नबिल तेस्रो, सानिमा चौथो र कृषि विकास बैंक पाँचौँ स्थानमा छन्। अर्कोतर्फ, प्रभु बैंक १९औँ स्थानमा सीमित भएको छ।

नेपाल बैंक पहिलो स्थानमा रहनुको मुख्य आधार यसको बलियो पुँजी तथा नेटवर्थसँगै निक्षेप, कर्जा, नाफा र अन्य वित्तीय सूचकको संयुक्त अवस्था हो। बैंकको कुल इक्विटी ४३ अर्ब ३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने जगेडा तथा सञ्चित कोष २८ अर्ब ३४ करोड रुपैयाँ छ। बैंकले पहिलो त्रैमासमा ४ खर्ब ३४ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरी २ खर्ब ६२ अर्ब २९ करोड रुपैयाँ कर्जा प्रवाह गरेको छ।

यस अवधिमा नेपाल बैंकले ८३ करोड २१ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। यसको प्रतिसेयर आम्दानी २२.६५ रुपैयाँ, प्रतिसेयर नेटवर्थ २९२.८९ रुपैयाँ र इक्विटीमा प्रतिफल ७.७३ प्रतिशत छ। बैंकको निष्क्रिय कर्जा अनुपात ४.६१ प्रतिशत रहेको छ। विशेषगरी प्रतिसेयर नेटवर्थमा अन्य बैंकभन्दा अगाडि रहनु यसको वित्तीय अवस्थाको महत्वपूर्ण पक्ष हो।

तर नेपाल बैंक सबै सूचकमा पहिलो भने होइन। यसको प्रतिसेयर आम्दानी एभरेष्ट र नबिलभन्दा कम छ भने खुद नाफा पनि नबिल, ग्लोबल आइएमई र एभरेष्टको भन्दा कम छ। यसले समग्र र्‍याङ्किङ र कुनै एउटा वित्तीय सूचकमा प्राप्त गरेको अग्रता फरक विषय भएको देखाउँछ।

समग्र सूचीमा दोस्रो स्थानमा रहेको एभरेष्ट बैंकको सबैभन्दा उल्लेखनीय पक्ष सम्पत्तिको गुणस्तर र सेयरधनीलाई दिने प्रतिफल हो। बैंकको निष्क्रिय कर्जा अनुपात ०.५० प्रतिशत मात्रै छ, जुन १९ बैंकमध्ये सबैभन्दा कम हो। त्यस्तै, प्रतिसेयर आम्दानी ३४.७८ रुपैयाँसहित सबैभन्दा उच्च छ।

एभरेष्टले पहिलो त्रैमासमा १ अर्ब २५ करोड २७ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। बैंकको निक्षेप ३ खर्ब ३६ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँ र कर्जा लगानी २ खर्ब ५५ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँ छ। वितरणयोग्य नाफा ३ अर्ब ८७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने इक्विटीमा प्रतिफल १४.३१ प्रतिशत रहेको छ। खराब कर्जा न्यून राख्दै उच्च प्रतिसेयर आम्दानी कायम गर्नु बैंकको बलियो पक्ष बनेको छ।

खुद नाफा र व्यवसायको आकारका आधारमा नबिल बैंक अग्रस्थानमा छ। बैंकले पहिलो त्रैमासमा २ अर्ब ५५ करोड ५१ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ, जुन तुलनामा समेटिएका बैंकमध्ये सबैभन्दा बढी हो। यसको निक्षेप ६ खर्ब १९ अर्ब २३ करोड रुपैयाँ र कर्जा लगानी ४ खर्ब ९३ अर्ब ३३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। कर्जा प्रवाहको आकारमा पनि नबिल सबैभन्दा अगाडि छ।

नबिलको प्रतिसेयर आम्दानी ३४.५४ रुपैयाँ र इक्विटीमा प्रतिफल १४.७७ प्रतिशत छ। वितरणयोग्य नाफा २ अर्ब १६ करोड २६ लाख रुपैयाँ रहेको बैंकको निष्क्रिय कर्जा अनुपात ४.०६ प्रतिशत छ। एभरेष्टभन्दा खुद नाफा धेरै भए पनि प्रतिसेयर आम्दानीमा भने नबिल दोस्रो स्थानमा छ। समग्र र्‍याङ्किङमा तेस्रो स्थानमा रहनुले नाफाको आकार मात्रै समग्र वित्तीय वरीयताको निर्णायक आधार नहुने देखाउँछ।

सानिमा बैंक समग्र र्‍याङ्किङमा चौथो स्थानमा रहे पनि इक्विटीमा प्रतिफलका हिसाबले सबैभन्दा अगाडि छ। यसको आरओई १६.०२ प्रतिशत छ। बैंकले १ अर्ब ५ करोड १४ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ भने प्रतिसेयर आम्दानी २९.७३ रुपैयाँ कायम गरेको छ। निष्क्रिय कर्जा अनुपात २.८६ प्रतिशत रहेको सानिमाको निक्षेप २ खर्ब ५४ अर्ब १० करोड रुपैयाँ र कर्जा लगानी २ खर्ब ७ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँ छ।

पाँचौँ स्थानमा रहेको कृषि विकास बैंकको वित्तीय तस्वीर भने केही फरक छ। बैंकको निक्षेप ३ खर्ब ४८ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ र कर्जा लगानी २ खर्ब ५२ अर्ब २० करोड रुपैयाँ छ। तर पहिलो त्रैमासमा खुद नाफा १० करोड ९२ लाख रुपैयाँ मात्रै छ। प्रतिसेयर आम्दानी ०.७३ रुपैयाँ र आरओई ०.२७ प्रतिशत रहेको बैंकको निष्क्रिय कर्जा अनुपात ४.७९ प्रतिशत छ। ठूलो निक्षेप र कर्जा परिचालन भए पनि नाफा तथा प्रतिफलका सूचक कमजोर देखिएका छन्।

व्यवसायको आकारका आधारमा ग्लोबल आइएमई बैंकको उपस्थिति उल्लेखनीय छ। बैंकले ६ खर्ब ९० अर्ब रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरेको छ, जुन १९ बैंकमध्ये सबैभन्दा बढी हो। खुद नाफा २ अर्ब ३१ करोड ३७ लाख रुपैयाँसहित बैंक नाफा आर्जनमा दोस्रो स्थानमा छ। प्रतिसेयर आम्दानी २३.३५ रुपैयाँ, आरओई १३.२८ प्रतिशत र निष्क्रिय कर्जा अनुपात ४.७९ प्रतिशत रहेको छ। यति ठूलो निक्षेप र उच्च नाफाका बाबजुद समग्र र्‍याङ्किङमा बैंक १२औँ स्थानमा छ।

यसले बैंकको व्यवसायको आकार ठूलो हुँदैमा समग्र वित्तीय प्रदर्शन पनि त्यही अनुपातमा बलियो हुन्छ भन्ने नहुने देखाउँछ। नाफा, पुँजीको उपयोग, खराब कर्जा र अन्य सूचकको अवस्था पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।

समग्र र्‍याङ्किङको अन्तिम स्थानमा रहेको प्रभु बैंकको सबैभन्दा ठूलो चुनौती निष्क्रिय कर्जा हो। बैंकको निष्क्रिय कर्जा अनुपात १४.८० प्रतिशत पुगेको छ, जुन तुलनामा रहेका बैंकमध्ये उच्च हो। बैंकले ६० करोड ३७ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाए पनि वितरणयोग्य नाफा ६ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँभन्दा बढी ऋणात्मक छ। प्रतिसेयर आम्दानी १०.२६ रुपैयाँ र प्रतिसेयर नेटवर्थ १४३.६४ रुपैयाँ रहेको छ।

एनआईसी एशिया बैंकको निष्क्रिय कर्जा अनुपात ९.८१ प्रतिशत छ भने वितरणयोग्य नाफा १५ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँभन्दा बढी ऋणात्मक छ। समग्र र्‍याङ्किङमा बैंक ११औँ स्थानमा छ। नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकको निष्क्रिय कर्जा ८.८७ प्रतिशत र कुमारी बैंकको ८.७२ प्रतिशत छ। यी बैंकहरूमा पनि खराब कर्जाको व्यवस्थापन महत्वपूर्ण चुनौतीका रूपमा देखिएको छ।

हिमालयन बैंकको निष्क्रिय कर्जा अनुपात ७.९८ प्रतिशत र वितरणयोग्य नाफा ९ अर्ब ७९ करोड रुपैयाँभन्दा बढी ऋणात्मक छ। सिटिजन्स बैंकको खुद नाफा १० करोड ७७ लाख रुपैयाँमा सीमित हुँदा वितरणयोग्य नाफा ४४ करोड ८४ लाख रुपैयाँ ऋणात्मक छ। यी दुई बैंक क्रमशः १७औँ र १८औँ स्थानमा छन्।

पहिलो त्रैमासिक तथ्यांकले बैंकहरूबीच प्रतिस्पर्धा एउटै सूचकमा सीमित नरहेको देखाउँछ। नबिलले सबैभन्दा धेरै खुद नाफा कमाउँदा एभरेष्टले सबैभन्दा उच्च प्रतिसेयर आम्दानी र न्यून निष्क्रिय कर्जा कायम गरेको छ। सानिमाको इक्विटीमा प्रतिफल सबैभन्दा उच्च छ भने नेपाल बैंकको प्रतिसेयर नेटवर्थ सर्वाधिक छ। ग्लोबल आइएमई बैंक निक्षेप संकलनमा अगाडि छ।

अर्कोतर्फ, प्रभु, एनआईसी एशिया, हिमालयन र कुमारी बैंकमा खराब कर्जा तथा वितरणयोग्य नाफाको अवस्था चुनौतीपूर्ण देखिएको छ। त्यसैले बैंकको सेयरमा लगानीसम्बन्धी निर्णय गर्दा समग्र र्‍याङ्किङलाई मात्रै आधार बनाउनु पर्याप्त हुँदैन। खुद नाफा, प्रतिसेयर आम्दानी, नेटवर्थ, आरओई, निष्क्रिय कर्जा र वितरणयोग्य नाफालाई एकसाथ हेर्नु आवश्यक हुन्छ।