तिहार लक्षित फूलखेतीबाट लुम्बिनी प्रदेशका किसानले १० करोड रुपैयाँसम्म आम्दानी गरेको अनुमान गरिएको छ ।
बुटवल — लुम्बिनी प्रदेशका १२ वटै जिल्लामा यस वर्ष फूलको व्यावसायिक उत्पादन र कारोबार दुवै बढेको छ । तिहार लक्षित फूलखेतीबाट प्रदेशका किसानले झन्डै १० करोड रुपैयाँसम्म आम्दानी गरेको अनुमान गरिएको छ ।
लुम्बिनी प्रदेश कृषि विकास निर्देशनालयका अनुसार यस वर्ष प्रदेशभरी २ सय ८१ मेट्रिक टन फूल उत्पादन भएको छ । त्यसबाट किसानले ९ करोड ७९ लाख ५० हजार रुपैयाँ आम्दानी गरेका छन् । किसानले खेतबाटै प्रतिकिलो ३ सयदेखि ३ सय ५० रुपैयाँसम्ममा फूल बिक्री गरिरहेका छन् भने उपभोक्ताले प्रतिकिलो ५ सय रुपैयाँसम्म तिर्नुपरेको छ ।
प्रदेशका १२ वटै जिल्लामा सयपत्री र मखमली फूल १ सय हेक्टर क्षेत्रफलमा खेती गरिएको निर्देशनालयका प्रमुख रामप्रसाद पाण्डेले बताए । ‘अहिले लुम्बिनी प्रदेशका सबै जिल्लामा व्यावसायिक फूलखेती बढिरहेको छ,’ उनले भने, ‘गत वर्ष भारतबाट ४ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको फूल आयात भएको भए पनि अहिले त्यो घटेको छ ।’ यस वर्ष भारतबाट भन्दा चितवन र पूर्वी नवलपरासीबाट पनि फूल लुम्बिनी प्रदेशमा आएको उनले बताए ।
लुम्बिनी प्रदेशका १२ वटै जिल्लामा झन्डै ३ सय किसानले व्यावसायिक फूलखेती गर्दै आएका छन् । प्रदेशमा उत्पादन हुने फूलमध्ये सयपत्रीको हिस्सा सबैभन्दा धेरै छ । प्रदेशका १२ जिल्लामा कुल ४९ दशमलव ७१ हेक्टर क्षेत्रफलमा सयपत्री खेती गरिएको प्रदेश कृषि निर्देशनालयका कृषि प्रसार अधिकृत नवीन गैरेले बताए ।
उनका अनुसार सयपत्री फूलखेतीबाट करिब तीन महिनासम्म आम्दानी लिन सकिन्छ । एकपटक बिरुवा लगाएपछि तुलनात्मक रूपमा धेरै स्याहारसुसार गर्न नपर्ने भएकाले पछिल्ला वर्षमा व्यावसायिक फूलखेती गर्ने किसानको संख्या बढ्दै गएको छ । तिहार, छठलगायत चाडपर्वमा फूलको माग उच्च हुने र सजिलै आम्दानी गर्न सकिने भएकाले किसानको आकर्षण बढेको उनले बताए ।
‘युवा पुस्ताका झन्डै ३ सय किसानले अहिले सयपत्री र मखमली फूलखेती गरिरहनुभएको छ,’ उनले भने, ‘गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष फूलखेती गर्ने किसानको संख्या झन्डै १ सयले बढेको हो ।’ गत वर्षको तुलनामा फूल उत्पादन पनि झन्डै १ सय मेट्रिक टनले बढेको उनले बताए ।
निर्देशनालयका अनुसार यस वर्ष प्रदेशमा २ सय ५९ मेट्रिक टन सयपत्री फूल उत्पादन हुने अनुमान छ । यसबाट ९ करोड ६ लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार हुने प्रक्षेपण गरिएको छ । यस्तै, २१ मेट्रिक टन मखमली फूल उत्पादन हुने र त्यसबाट करिब ७३ लाख ५० हजार रुपैयाँको कारोबार हुने अनुमान छ । लुम्बिनीमा सयपत्री र मखमलीसँगै केही स्थानमा गुलाबलगायत कट फ्लावरसमेत उत्पादन हुने गरेको छ ।
प्रदेश कृषि विकास निर्देशनालयको तथ्याङ्कअनुसार फूलखेतीको क्षेत्रफलका आधारमा कपिलवस्तु पहिलो स्थानमा छ भने उत्पादन र कारोबारमा दाङ अगाडि छ । आर्थिक कारोबारका आधारमा दाङपछि बाँके, रुपन्देही र पाल्पा छन् ।
कपिलवस्तुमा सबैभन्दा बढी २१ हेक्टर क्षेत्रफलमा फूलखेती गरिएको छ । त्यहाँ ४८ मेट्रिक टन फूल उत्पादन हुने अनुमान छ । तर, कारोबारका आधारमा कपिलवस्तु चौथो स्थानमा छ । यहाँ फूल बिक्रीबाट १ करोड ३ लाख २० हजार रुपैयाँ आम्दानी हुने अनुमान छ ।
कारोबारमा दाङ पहिलो स्थानमा छ । दाङमा ८ दशमलव ८ हेक्टर क्षेत्रफलमा फूलखेती गरिएको छ । यहाँ ४८ दशमलव ५ मेट्रिक टन फूल उत्पादन हुने र बिक्रीबाट १ करोड ५२ लाख ३० हजार रुपैयाँ कारोबार हुने अनुमान छ । बाँकेमा ५ हेक्टर क्षेत्रफलमा गरिएको फूलखेतीबाट ३८ दशमलव ५ मेट्रिक टन फूल उत्पादन हुने र त्यसबाट १ करोड ५१ लाख ७५ हजार रुपैयाँको कारोबार हुने अनुमान गरिएको छ ।
रुपन्देहीमा २ दशमलव ८३ हेक्टर क्षेत्रफलमा फूलखेती गरिएको छ । क्षेत्रफल कम भए पनि यहाँ ४२ दशमलव ४५ मेट्रिक टन उत्पादन हुने अनुमान छ । फूल बिक्रीबाट १ करोड ४८ लाख ५७ हजार ५ सय रुपैयाँ आम्दानी हुने निर्देशनालयको अनुमान छ ।
पाल्पामा ५ हेक्टर क्षेत्रफलमा फूलखेती गरिएको छ । त्यहाँ ३९ मेट्रिक टन उत्पादन हुने र ७७ लाख ४० हजार रुपैयाँको कारोबार हुने अनुमान छ । नवलपरासी पश्चिममा ३ दशमलव ७५ हेक्टर क्षेत्रफलमा फूलखेती गरिएको छ । त्यहाँ २५ मेट्रिक टन उत्पादन र ६२ लाख ५० हजार रुपैयाँ कारोबार हुने अनुमान छ ।
त्यस्तै, रोल्पामा १ हेक्टर, गुल्मीमा ४ दशमलव ७५ हेक्टर, प्युठानमा ४ दशमलव ५ हेक्टर, रुकुम पूर्वमा शून्य दशमलव २५ हेक्टर र अर्घाखाँचीमा आधा हेक्टर क्षेत्रफलमा फूलखेती गरिएको छ । बर्दियामा सबैभन्दा कम क्षेत्रफलमा फूलखेती गरिएको छ । त्यहाँ १ दशमलव २३३ हेक्टर क्षेत्रफलमा गरिएको खेतीबाट ३ मेट्रिक टन मात्र फूल उत्पादन हुने अनुमान छ ।
पश्चिम नवलपरासीका फूल किसान नारायण न्यौपानेले यस वर्ष फूलखेतीबाट झन्डै २० लाख रुपैयाँ आम्दानी हुने बताए । उनले साउनमा १८ कट्ठा जग्गामा फूल लगाएका थिए । असोजदेखि फूल टिप्न थालेका उनले मंसिर महिनाभरि टिप्न मिल्ने गरी चरणबद्ध रूपमा उत्पादन भइरहेको बताए । ‘मैले जग्गा भाडामै लिएर खेती गरेको थिएँ,’ उनले भने, ‘गत वर्ष १२ लाख आम्दानी गरेकोमा यस वर्ष २० लाख हुने अनुमान छ ।’ कम मेहनत र लगानीमा तुलनात्मक रूपमा बढी आम्दानी हुने भएकाले जग्गा भाडामा लिएर व्यावसायिक खेती गरेको उनले बताए ।
बुटवलका व्यावसायिक किसान राजेश कुँवरले पनि फूल उत्पादन गर्न सके बजारको समस्या नरहेको बताए । ‘दसैँ, तिहार र मंसिरमा मागअनुसार फूल दिनै सकिँदैन,’ उनले भने, ‘तैपनि धेरै जिल्लामा उत्पादन सुरु भएकाले अहिले भारतबाट निकै कम फूल आएको छ ।’
स्थानीय तहले फूल बिक्रीका लागि बजार व्यवस्थापन र सहजीकरण गरिदिए उत्पादन अझै बढ्ने उनले बताए । ‘तिहारमा बाहिरबाट भित्रिने प्लास्टिकका माला रोकिनुपर्छ,’ उनले भने, ‘अहिले पनि १० प्रतिशत प्लास्टिकका माला प्रयोग हुन्छन् ।’
घनश्याम गौतम कान्तिपुरका बुटवल संवाददाता हुन् ।
