दसैं भनेपछि परिवारसँगको भेटघाट, टीका, जमरा, मीठोमसिनो खानेकुरा र रमाइलो सम्झिन्छौँ । मिर्गौलाको समस्या भएका बिरामीले पनि अरूसँगै बसेर चाडपर्वको आनन्द लिन सक्छन् । तर खानपान, पानीको मात्रा, औषधि र नियमित उपचारमा भने अलि बढी सजग हुनुपर्छ।
मिर्गौलाका सबै बिरामीका लागि एउटै नियम हुँदैन । कसैलाई पानी र पोटासियम सीमित गर्नुपर्छ भने कसैलाई त्यस्तो कडा बन्देज नहुन सक्छ । त्यसैले, अरू कसैले के खाए वा पिए भन्ने कुरामा ध्यान दिनुभन्दा आफ्नो स्वास्थ्यको अवस्था र चिकित्सकको व्यक्तिगत सल्लाहलाई मात्र प्राथमिकता दिनुपर्छ ।
दसैंमा मासुका परिकार, अचार, चिप्स, पापड र अन्य नुनिला खानेकुरा बढी खाने चलन हुन्छ । यस्ता खानेकुराले रक्तचाप बढाउने र शरीरमा पानी जमाउने गर्छ । स्वादका लागि नुन थप्नुको सट्टा कागती, अदुवा, लसुन, जिरा र धनियाँ प्रयोग गर्नुहोस् । बजारमा पाइने कम-सोडियम नुनमा पोटासियम हुन सक्ने भएकाले चिकित्सकको सल्लाहबिना प्रयोग नगर्नुहोस् ।
दसैंमा मासु धेरै खाने परम्परा छ । मिर्गौलाका बिरामीले खसी, राँगो वा सुँगुरजस्ता जनावरको मासु र बजारमा पाइने प्रशोधित मासु सकेसम्म नखानु नै राम्रो हुन्छ।
तर डायलाइसिसको क्रममा प्रोटिन क्षय हुने हुँदा यस्ता बिरामीलाई सामान्य व्यक्तिको तुलनामा केही बढी प्रोटिन आवश्यक पर्छ । त्यसैले डायलाइसिस गराइरहेका बिरामीले रातो मासुको सट्टा उच्च गुणस्तरका सुरक्षित प्रोटिनहरू जस्तै: छाला नभएको कुखुराको मासु, अण्डाको सेतो भाग वा माछा मात्रै खान सक्छन् ।
डायलाइसिस नगराइरहेका बिरामीले भने प्रोटिनको मात्रा घटाउनुपर्ने हुन सक्छ । यसका लागि चिकित्सक अथवा आहारविद्सँग अनिवार्य सल्लाह लिनुपर्छ ।
केरा, सुन्तला, आलु र हरियो सागसब्जीमा पोटासियम पाइन्छ । रगतमा पोटासियम बढेको छ वा चिकित्सकले सीमित गर्न भनेका छन् भने यी खानेकुरामा सावधानी अपनाउनुपर्छ । सबैले सबै फलफूल छोड्नुपर्छ भन्ने छैन । फस्फोरस बढेका बिरामीले कोल्ड ड्रिंक्स र प्रशोधित खानेकुराबाट टाढै रहनुपर्छ।
सेलरोटी, मिठाई वा खीर चाडपर्वका मिठा परिकार हुन् । तर मधुमेह भएका बिरामीले यी खानेकुरा सीमित मात्रामा, थोरै-थोरै खानुपर्छ । चाडपर्व छ भन्दैमा इन्सुलिन वा मधुमेहको औषधि आफूखुसी घटाउने, बढाउने वा बन्द गर्ने काम पटक्कै गर्नु हुँदैन ।
सबैले पानी कम वा धेरै पिउनुपर्छ भन्ने हुँदैन । पिसाब राम्रोसँग भइरहेको छ र शरीर सुन्निएको छैन भने पानी धेरै घटाउनुपर्दैन । तर पिसाब कम हुने, शरीर सुन्निने, वा डायलाइसिस गराइरहेका बिरामीले पानी सीमित गर्नुपर्छ । पानीको हिसाब गर्दा सादा पानी मात्र होइन, चिया, दूध, जुस, सुप र झोलिलो पदार्थ पनि जोड्नुपर्छ ।
चाडपर्वमा रक्सी, जाँड र बियर पिउने चलन भए पनि मिर्गौलाका बिरामीले जाँड, रक्सी र धूम्रपान गर्नै हुँदैन । यसले रक्तचाप, शरीरको तरल सन्तुलन र औषधिको असरमा गम्भीर असर पार्छ ।
खानपान बिग्रिएर बान्ता वा पखाला भएमा शरीरमा पानीको कमी हुन सक्छ । लगातार बान्ता भएमा वा पिसाब घटेमा तुरुन्त चिकित्सकलाई सम्पर्क गर्नुहोस् । डायलाइसिस गराइरहेका बिरामीले सोही दिन अस्पताल वा केन्द्रमा सम्पर्क गरिहाल्नुपर्छ। चिकित्सकको सल्लाहबिना रक्तचाप वा मधुमेहका औषधि आफैँ परिवर्तन गर्नुहुँदैन ।
प्रत्यारोपण गरेका बिरामीले ध्यान दिनुपर्ने कुरा
इम्युनोसप्रेसेन्ट औषधि खाइरहेका बिरामीमा सङ्क्रमणको जोखिम बढी हुने भएकाले चाडपर्वको मेला वा भीडभाडमा जानु हुँदैन।
ट्याक्रोलिमस, माइकोफेनोलेट र कोर्टिकोस्टेरइड जस्ता औषधिहरू खाइरहेकका बिरामीले आफूखुसी औषधि नरोक्ने र औषधि खाने समय आफूखुसी नबदल्ने ।
भोगटे , सुन्तला र अनारजस्ता फलफूलहरू सकेसम्म प्रयोग नगर्नुहोस् । यस्ता फलफूलले रगतमा औषधिको मात्रालाई एक्कासी तलमाथि गराई जटिलता ल्याउन सक्छन्।
रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता कम हुने भएकाले ताजा, सफा र राम्ररी पाकेको खाना मात्र खानुहोस् । काँचो वा आधा पाकेको मासु र खुला राखिएका खानेकुराबाट जोखिने ।
डायलाइसिस गराइरहेका बिरामीले ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू:
डायलाइसिस गराइरहेका बिरामीले समय तालिका अनुसार नै डायलाइसिस गराउनुपर्छ । यात्रा वा चाडपर्वको नाममा समय आफैँ सार्ने वा डायलासिस छुटाउने गर्नुहुँदैन ।
यदि चाडपर्वमा यात्रा गर्दै हुनुहुन्छ भने, तपाईं जाने ठाउँ वा गन्तव्यमा डायलाइसिसको सुविधा छ, छैन पहिले नै यकीन गरी ती केन्द्रमा मिलाउनुहोस् ।
पेरिटोनियल डायलाइसिस गराइरहेका बिरामीले झोला परिवर्तन गर्दा हात राम्ररी धुने र सङ्क्रमणरहित प्रक्रिया अपनाउने कुरामा विशेष ध्यान दिनुहोस्।
सास फेर्न गाह्रो भएमा, छाती दुखेमा, पिसाब अचानक निकै कम भएमा वा शरीर तीव्र रूपमा सुन्निएमा ढिला नगरी स्वास्थ्य संस्थामा जानुहोस् । प्रत्यारोपण गरेका बिरामीलाई ज्वरो आएमा वा फिस्टुला/क्याथेटर भएको ठाउँमा रातोपन, दुखाइ वा पीप देखिएमा तुरुन्त चिकित्सकलाई देखाउनुपर्छ।
चाडपर्वको समयमा चिकित्सक वा अस्पतालसँग सम्पर्कमा रहने कोसिस गर्नुहोस् । आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थाबारे परिवारका सदस्यलाई पनि जानकारी दिनुहोस्।
