फ्रान्सेली फुटबल स्टार किलियन एम्बाप्पेले चीनका पूर्वनेता माओत्सेतुङबारे गरेको टिप्पणीका कारण चिनियाँ बजारमा व्यावसायिक विवादको सामना गर्नुपरेको छ। सामाजिक सञ्जालमा फैलिएको एउटा भिडियोमा एम्बाप्पेले आफूलाई माओत्सेतुङसँग जोडेर बनाइएको मिमबारे टिप्पणी गरेको देखिएपछि तीन चिनियाँ कम्पनीले उनीसँगको व्यावसायिक सहकार्य अन्त्य गरेका छन्। विवाद चर्किएपछि एम्बाप्पेले माफीसमेत मागेका छन्।
रियल म्याड्रिड र फ्रान्सको राष्ट्रिय फुटबल टोलीका कप्तान एम्बाप्पे विश्व फुटबलका चर्चित खेलाडीमध्ये एक हुन्। उनको लोकप्रियता मैदानमा सीमित छैन। विश्वका विभिन्न बजारमा उनी ठूला कम्पनीका विज्ञापनमा देखिँदै आएका छन्। चीनमा पनि उनको लोकप्रियता उल्लेख्य थियो। तर, इन्टरनेटमा फैलिएको एउटा भिडियोले उनको व्यावसायिक छविमा असर पारेको छ।
विवादको केन्द्रमा चीनका आधुनिक संस्थापक नेताका रूपमा चिनिने माओत्सेतुङसँग जोडिएको इन्टरनेट मिम छ। भिडियोमा एम्बाप्पेलाई आफूले देखेको रमाइलो मिमबारे कुरा गर्दै गरेको देखिन्छ। उनले आफ्नो अनुहार जोडिएको तस्बिरलाई ‘कुनै व्यक्ति, सायद चिनियाँ तानाशाह’सँग सम्बन्धित भएको टिप्पणी गरेको सुनिन्छ। त्यसपछि देखाइएको तस्बिरमा एम्बाप्पेको अनुहार माओत्सेतुङको शरीरमा जोडिएको देखिन्छ।
यद्यपि, एम्बाप्पेले भिडियोमा माओत्सेतुङको नाम स्पष्ट रूपमा लिएको देखिँदैन। भिडियोको प्रामाणिकता पनि सुरुमा स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएको थिएन। तर, उक्त क्लिप सामाजिक सञ्जालमा व्यापक रूपमा फैलिएपछि चीनमा आलोचना सुरु भयो। माओत्सेतुङसँग जोडिएको विषयलाई लिएर गरिएको ठट्टालाई धेरै चिनियाँले आफ्नो इतिहास र राष्ट्रिय भावनाप्रतिको अनादरका रूपमा लिए।
माओत्सेतुङ जनवादी गणतन्त्र चीनका संस्थापक नेता हुन्। उनले सन् १९४९ मा जनवादी गणतन्त्र चीन स्थापना भएपछि सन् १९७६ मा निधन नहुँदासम्म देशको नेतृत्व गरेका थिए। चीनको आधुनिक इतिहासमा उनको महत्वपूर्ण स्थान छ। धेरै चिनियाँले उनलाई राष्ट्र निर्माणसँग जोडेर सम्मान गर्छन्।
तर, माओको शासनकाल विवादरहित थिएन। उनका केही नीतिका कारण ठूलो मानवीय क्षति भएको भन्दै इतिहासकारहरूले आलोचना गर्दै आएका छन्। त्यसैले माओको राजनीतिक विरासतबारे अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा फरक दृष्टिकोण पाइन्छ। चीनभित्र भने उनीसँग सम्बन्धित विषयमा व्यंग्य वा ठट्टा गर्नु संवेदनशील मानिन्छ।
एम्बाप्पेको विवाद पनि यही पृष्ठभूमिमा चर्किएको हो। युरोपेली फुटबलमा खेलाडीको प्रभाव, व्यवहार वा निर्णयलाई व्यंग्य गर्न बनाइने मिम सामान्य सामाजिक सञ्जाल संस्कृतिको हिस्सा हो। एम्बाप्पेलाई पनि आफ्नो क्लबमा अत्यधिक प्रभाव राख्ने खेलाडीका रूपमा चित्रण गर्दै विभिन्न राजनीतिक तथा ऐतिहासिक व्यक्तित्वसँग तुलना गरिएका मिम बनाइने गरेका छन्।
तर, त्यस्तो मिमबारे गरिएको टिप्पणी अर्को देशको ऐतिहासिक व्यक्तित्व र राष्ट्रिय भावनासँग जोडिँदा त्यसको अर्थ फरक हुन सक्छ। चीनमा धेरैले एम्बाप्पेको टिप्पणीलाई सामान्य ठट्टाका रूपमा स्वीकार गरेनन्। यसले सामाजिक सञ्जालमा आलोचना बढाउनुका साथै व्यावसायिक साझेदारहरूलाई समेत निर्णय लिन दबाब सिर्जना गर्यो।
विवाद सार्वजनिक भएपछि चीनका तीन कम्पनी डोङपेङ बेभरेज, मेङनिउ र मिल्कग्राउन्डले एम्बाप्पेसँगको सहकार्य अन्त्य गर्ने घोषणा गरे।
पेय पदार्थ उत्पादक डोङपेङले राष्ट्रिय भावनामा चोट पुर्याउने व्यवहारप्रति आफ्नो कम्पनीको शून्य सहनशीलताको नीति रहेको जनाएको थियो। कम्पनीले एम्बाप्पेसँगको सबै सहकार्य तत्काल प्रभावबाट अन्त्य गरिएको घोषणा गर्यो। यसअघि कम्पनीले आफ्नो पेय पदार्थको प्रचारका लागि एम्बाप्पेलाई ब्रान्ड प्रतिनिधिका रूपमा प्रस्तुत गरेको थियो।
चीनको ठूलो दुग्ध उत्पादक कम्पनी मेङनिउले पनि एम्बाप्पेसँगको व्यावसायिक सम्बन्ध अन्त्य गर्यो। कम्पनीले चिनियाँ जनताको भावनामा चोट पुर्याउने अभिव्यक्ति वा व्यवहारलाई समर्थन नगर्ने बताएको थियो। त्यस्तै, दुग्धजन्य पदार्थ उत्पादन गर्ने मिल्कग्राउन्डले पनि उनीसँगको सहकार्य समाप्त गरेको घोषणा गर्यो।
यी निर्णयले एम्बाप्पेको चिनियाँ बजारमा रहेको व्यावसायिक उपस्थितिमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ। विश्वप्रसिद्ध खेलाडीका रूपमा उनको छवि र लोकप्रियताका आधारमा कम्पनीहरूले उनलाई आफ्नो उत्पादनको प्रचारमा प्रयोग गर्दै आएका थिए। तर, राष्ट्रिय संवेदनशीलतासँग जोडिएको विवादपछि ती कम्पनीले उनीसँग दूरी बनाउने निर्णय गरे।
विवाद चर्किएपछि एम्बाप्पेले अक्टोबर २७ मा सामाजिक सञ्जालमार्फत माफी मागेका थिए। उनले आफ्नो टिप्पणी उचित नभएको स्वीकार गर्दै त्यसबाट चीन र विश्वभरका चिनियाँ समुदायका मानिसहरूको भावनामा चोट पुगेको बुझिएको बताएका थिए।
उनले आफ्नो उद्देश्य कसैलाई अपमान गर्ने नरहेको स्पष्ट पार्दै आफूले चिनियाँ जनता र उनीहरूको इतिहासप्रति गहिरो सम्मान राख्ने बताएका थिए। उनको माफी फ्रान्सेली, चिनियाँ र अंग्रेजी भाषामा सार्वजनिक गरिएको थियो।
एम्बाप्पेको माफीपछि चीनको विदेश मन्त्रालयले पनि प्रतिक्रिया जनाएको थियो। मन्त्रालयका प्रवक्ता गुओ जियाकुनले एम्बाप्पेको माफीलाई गम्भीरतापूर्वक लिएको बताएका थिए। तर, माफी आएपछि पनि सामाजिक सञ्जालमा विवाद पूर्ण रूपमा साम्य भएको थिएन।
यो प्रकरण खेलाडीको व्यक्तिगत टिप्पणीले व्यावसायिक सम्बन्धमा कस्तो प्रभाव पार्न सक्छ भन्ने उदाहरणका रूपमा हेरिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडीहरू अहिले खेलकुदका प्रतिस्पर्धी मात्र नभई ठूला कम्पनीका ब्रान्ड प्रतिनिधि पनि हुन्। उनीहरूको लोकप्रियताले उत्पादनको बजार विस्तार गर्न सहयोग गर्छ। तर, त्यही लोकप्रियतासँग सार्वजनिक अभिव्यक्तिको जिम्मेवारी पनि जोडिएको हुन्छ।
विवादले स्पेनिस ला लिगाको प्रसारणमा समेत असर पारेको थियो। चीनको सरकारी प्रसारक चाइना मिडिया ग्रुपले एम्बाप्पेसँग सम्बन्धित ला लिगाका खेल प्रसारण स्थगित गरेको समाचार सार्वजनिक भएको थियो। रियल म्याड्रिड र ला लिगाले पनि चीनप्रति सम्मान व्यक्त गर्दै माफी मागेका थिए।
यस घटनाले चीनजस्तो ठूलो बजारमा काम गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी र कम्पनीका लागि सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक संवेदनशीलता बुझ्नु कति महत्वपूर्ण छ भन्ने देखाएको छ। एउटै टिप्पणीलाई विभिन्न देश र समुदायले फरक तरिकाले बुझ्न सक्छन्। सामाजिक सञ्जालमा फैलिने छोटो भिडियोले पनि ठूलो व्यावसायिक असर पार्न सक्छ।
एम्बाप्पेले माफी मागे पनि तीन चिनियाँ कम्पनीले सहकार्य अन्त्य गर्ने निर्णय गरिसकेका छन्। यस घटनाको दीर्घकालीन प्रभाव उनको चिनियाँ बजारमा रहेको व्यावसायिक छवि र भविष्यका प्रायोजन सम्झौतामा कति पर्छ भन्ने विषय भने आगामी दिनमा स्पष्ट हुँदै जानेछ।
एम्बाप्पे प्रकरणले विश्व फुटबलमा खेलाडीको लोकप्रियता र व्यावसायिक सफलतासँगै सार्वजनिक अभिव्यक्तिको जिम्मेवारी पनि जोडिएको सन्देश दिएको छ। मैदानमा प्रदर्शनले बनाएको छवि मैदानबाहिरको एउटा टिप्पणीबाट समेत प्रभावित हुन सक्छ भन्ने यो घटनाले पुनः देखाएको छ।
प्रकाशित: १२ कार्तिक २०८३ ०८:३७ बिहीबार
