नेपालको महान् पर्व तिहारको अन्तिम तथा विशेष दिन भाइटीका आज विश्वभर रहेका नेपालीले उत्साह र उमंगका साथ मनाइरहेका छन्। नेपालमा मात्र होइन, अमेरिका, बेलायत, अष्ट्रेलिया, जापान, दक्षिण कोरिया, युरोप तथा मध्यपूर्वका विभिन्न मुलुकमा रहेका नेपाली समुदायमा पनि दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीच सप्तरङ्गी टीका लगाउने क्रम धमाधम चलिरहेको छ।
कार्तिक शुक्ल द्वितीयाका दिन मनाइने भाइटीकामा दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य, सुख, समृद्धि र प्रगतिको कामना गर्दै श्रद्धापूर्वक पूजा गरी सप्तरङ्गी टीका लगाइदिने परम्परा छ। दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई गच्छेअनुसार दक्षिणा तथा उपहार प्रदान गरी आशीर्वाद लिने गर्छन्।
आज बिहानैदेखि नेपालका घर–घरमा भाइटीकाको चहलपहल बढेको छ। शुभ साइतमा टीका लगाउन परिवारका सदस्यहरू एकै ठाउँमा भेला भइरहेका छन्। परदेशमा रहेका नेपालीले पनि आफ्नो देशको समय र स्थानीय अनुकूलता मिलाएर टीका लगाउने क्रम जारी राखेका छन्।
भाइटीकामा दाजुभाइलाई दूबो, मखमली र सयपत्रीका माला लगाइदिने, तेलको रेखाले छेक्ने, ओखर फुटाउने, सप्तरङ्गी टीका लगाउने र विभिन्न मिष्ठान्न परिकार खुवाउने चलन छ। यी परम्पराले भाइटीकालाई केवल धार्मिक संस्कारमा सीमित नराखी पारिवारिक प्रेम, विश्वास र आत्मीयताको पर्वका रूपमा स्थापित गरेको छ।
विदेशमा रहेका नेपालीका लागि भाइटीका अझ विशेष र भावनात्मक बन्ने गरेको छ। रोजगारी, अध्ययन र व्यवसायका कारण परिवारबाट टाढा रहेका धेरै नेपालीले प्रत्यक्ष रूपमा दाजुभाइ वा दिदीबहिनीसँग टीका लगाउन नपाए पनि भिडियो कलमार्फत शुभकामना आदानप्रदान गरिरहेका छन्।
कतिपय नेपाली समुदायले विदेशमै सामूहिक रूपमा भाइटीका तथा तिहार विशेष कार्यक्रम आयोजना गरेका छन्। आफन्त नभएका नेपालीहरू पनि एउटै समुदायभित्र दाजुभाइ–दिदीबहिनीको सम्बन्धको अनुभूति साटासाट गर्दै नेपाली संस्कृतिलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्।
सामाजिक सञ्जालमा पनि भाइटीकाको रौनक देखिएको छ। सप्तरङ्गी टीका, मखमली र सयपत्रीका माला तथा दाजुभाइ–दिदीबहिनीबीचको भेटघाटका तस्बिर र भिडियो धमाधम सार्वजनिक भइरहेका छन्। नेपालदेखि संसारका विभिन्न कुनामा रहेका नेपालीलाई सामाजिक सञ्जालले आज एउटै सांस्कृतिक भावनामा जोडिरहेको छ।
पौराणिक मान्यताअनुसार बहिनी यमुनाले आफ्ना दाजु यमराजलाई पूजा गरी टीका लगाएको प्रसंगसँग भाइटीका जोडिएको छ। बहिनीको प्रेम र सत्कारबाट प्रसन्न यमराजले यस दिन बहिनीबाट टीका ग्रहण गर्ने दाजुभाइलाई दीर्घायु र सुस्वास्थ्यको वरदान दिएको धार्मिक विश्वास छ।
समय र भूगोल फेरिए पनि भाइटीकाको मूल भावना दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको अटुट प्रेम, विश्वास र आत्मीयता उही छ।
नेपालमा शुभ साइतमा टीका लगाउने क्रम चलिरहँदा विश्वका विभिन्न समय क्षेत्रमा रहेका नेपालीले पनि आफ्नो ठाउँ र समयअनुसार भाइटीका मनाइरहेका छन्। यसरी भौगोलिक दूरीले परिवारलाई टाढा पुर्याए पनि सप्तरङ्गी टीकाको एउटै रङले आज विश्वभर छरिएका नेपाली मनलाई फेरि एउटै सांस्कृतिक डोरीमा बाँधिरहेको छ।
प्रकाशित: २५ कार्तिक २०८३ १२:१० बुधबार
.png)
