सेयर किन्नुअघि यी ६ सूचक हेर्नुहोस्, नत्र राम्रो कम्पनी छान्दा पनि पर्न सक्छ घाटा!

सेयर बजारमा लगानी गर्ने धेरैको उद्देश्य एउटै हुन्छ– कम जोखिममा राम्रो प्रतिफल कमाउने। तर बजारमा कुन कम्पनीको सेयर किन्ने, कहिले किन्ने र कति मूल्यमा किन्ने भन्ने निर्णय त्यति सजिलो छैन। बजारमा फैलिने हल्ला, अरूले कमाएको नाफा र सेयर मूल्यमा देखिने उतारचढावका आधारमा लगानी गर्दा अपेक्षित प्रतिफलको सट्टा घाटा व्यहोर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

त्यसैले सफल लगानीका लागि कम्पनीको नाम, लोकप्रियता वा बजारमा भइरहेको चर्चाभन्दा पनि त्यसको वास्तविक वित्तीय अवस्था बुझ्नु आवश्यक हुन्छ। कम्पनीले कति कमाइरहेको छ, लगानी गरिएको पुँजीबाट कति प्रतिफल दिइरहेको छ, ऋणको अवस्था कस्तो छ र बजारमा त्यसको सेयर मूल्य उचित छ कि छैन भन्ने विषयले लगानीको निर्णयमा ठूलो अर्थ राख्छ।

कुनै पनि कम्पनीको सेयर खरिद गर्नुअघि अध्ययन गर्नुपर्ने ६ वटा प्रमुख वित्तीय सूचक यस्ता छन् : १. प्रति सेयर आम्दानी (EPS) : कम्पनीले कति कमाइरहेको छ?

कुनै कम्पनीले आफ्नो प्रत्येक सेयरबाट कति नाफा कमाइरहेको छ भन्ने जानकारी प्रति सेयर आम्दानी अर्थात् ईपीएस (EPS) ले दिन्छ। कम्पनीको नाफा र सेयर संख्याका आधारमा गणना गरिने यो सूचक लगानीकर्ताले सबैभन्दा पहिले हेर्नुपर्ने आधारमध्ये एक हो।

सामान्यतया ईपीएस सकारात्मक र बढ्दो क्रममा हुनु कम्पनीका लागि राम्रो संकेत मानिन्छ। तर ईपीएस उच्च हुँदैमा कम्पनीको सेयर आकर्षक हुन्छ भन्ने हुँदैन। कम्पनीको नाफा एकपटकको आम्दानीबाट बढेको हो वा नियमित व्यावसायिक गतिविधिबाट भन्ने कुरा पनि अध्ययन गर्नुपर्छ। ऋणात्मक ईपीएस भएका कम्पनीमा लगानी गर्दा थप सावधानी अपनाउनु उपयुक्त हुन्छ।

कम्पनीको आम्दानीको तुलनामा बजारमा सेयरको मूल्य कति छ भन्ने बुझ्न मूल्य आम्दानी अनुपात अर्थात् पीई रेसियो (P/E Ratio) उपयोगी हुन्छ।

पीई रेसियो उच्च हुनुको अर्थ लगानीकर्ताले कम्पनीको आम्दानीको तुलनामा बढी मूल्य तिरिरहेका छन् भन्ने हुन सक्छ। त्यस्तै, कम पीई रेसियो भएको सेयर तुलनात्मक रूपमा सस्तो देखिन सक्छ। तर कम पीई हुँदैमा सेयर सस्तो र उच्च पीई हुँदैमा महँगो भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु सही हुँदैन।

यसका लागि एउटै क्षेत्रका कम्पनीहरूको पीई रेसियो तुलना गर्नुपर्छ। कम्पनीको भविष्यको वृद्धि सम्भावना, नाफाको स्थायित्व र व्यावसायिक जोखिमलाई पनि सँगै मूल्यांकन गर्नुपर्छ।

कम्पनीले विगतका वर्षहरूमा सेयरधनीलाई कस्तो लाभांश वितरण गर्दै आएको छ भन्ने जानकारीले यसको वित्तीय अवस्था र लाभांशसम्बन्धी नीतिबारे बुझ्न सहयोग गर्छ।

लगातार लाभांश वितरण गर्दै आएका कम्पनीप्रति लगानीकर्ताको आकर्षण हुन सक्छ। नगद लाभांशले प्रत्यक्ष आम्दानी दिन्छ भने बोनस सेयरले सेयर संख्या बढाउँछ। तर बोनस सेयर प्राप्त हुँदैमा लगानीकर्ताको कुल सम्पत्ति स्वतः बढ्छ भन्ने हुँदैन।

त्यसैले तीनदेखि पाँच वर्षको लाभांश इतिहास हेर्दा कम्पनीले कति लाभांश दियो भन्ने मात्र होइन, त्यसको नाफा, नगद प्रवाह र लाभांश वितरण गर्ने क्षमता पनि अध्ययन गर्नुपर्छ। विगतमा लाभांश दिएको कम्पनीले भविष्यमा पनि अनिवार्य रूपमा दिन्छ भन्ने ग्यारेन्टी हुँदैन।

कम्पनीको कुल सम्पत्तिबाट कुल दायित्व घटाउँदा प्राप्त हुने खुद सम्पत्तिलाई सेयर संख्याले भाग गर्दा प्रति सेयर बुक भ्यालु (Book Value) प्राप्त हुन्छ। यसले कम्पनीको प्रति सेयर लेखाङ्कन मूल्य अर्थात् नेटवर्थ बुझ्न मद्दत गर्छ।

बजार मूल्य बुक भ्यालुभन्दा धेरै माथि छ भन्दैमा सेयर अनिवार्य रूपमा महँगो वा बुक भ्यालुको आसपास छ भन्दैमा सस्तो हुँदैन। कम्पनीको सम्पत्तिको गुणस्तर, भविष्यमा आम्दानी गर्न सक्ने क्षमता र क्षेत्रगत अवस्था पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।

त्यसैले बजार मूल्य र बुक भ्यालुको तुलना गर्दा कम्पनीको वास्तविक वित्तीय अवस्था तथा अन्य सूचकलाई समेत ध्यान दिनुपर्छ।

सेयरधनीले लगानी गरेको पुँजी प्रयोग गरेर कम्पनीले कति नाफा कमाउन सकेको छ भन्ने देखाउने सूचक हो– आरओई (Return on Equity)।

आरओई उच्च हुनु कम्पनीले सेयरधनीको पुँजीलाई प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गरिरहेको संकेत हुन सक्छ। सामान्यतया १५ प्रतिशतभन्दा माथिको आरओईलाई सकारात्मक मान्ने गरिए पनि यो सबै क्षेत्रका कम्पनीमा समान रूपमा लागू हुँदैन।

कम्पनीको आरओई लगातार कस्तो छ, प्रतिस्पर्धी कम्पनीको तुलनामा कहाँ छ र उच्च आरओई ऋणको अत्यधिक प्रयोगका कारण आएको त होइन भन्ने विषय पनि हेर्नुपर्छ। एक वर्षको उच्च आरओईभन्दा धेरै वर्षसम्म कायम रहेको स्थिर प्रतिफल बढी अर्थपूर्ण हुन सक्छ।

कम्पनीको वित्तीय अवस्था बुझ्दा ऋणको भारलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन। अत्यधिक ऋण भएका कम्पनीलाई ब्याज भुक्तानी र साँवा व्यवस्थापनमा समस्या आउन सक्छ। त्यसको असर नाफा र भविष्यको व्यवसाय विस्तारमा समेत पर्न सक्छ।

यसका लागि डेट टु इक्विटी रेसियो (Debt to Equity Ratio) अध्ययन गर्न सकिन्छ। यो अनुपातले कम्पनीको आफ्नै पुँजीको तुलनामा ऋण कति छ भन्ने देखाउँछ। सामान्यतया कम अनुपातलाई कम ऋण भारको संकेत मानिए पनि कम्पनीको क्षेत्र र व्यवसायको प्रकृतिअनुसार यसको उपयुक्त स्तर फरक हुन सक्छ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाको हकमा भने खराब कर्जा अर्थात् एनपीएल (NPL) महत्वपूर्ण सूचक हो। एनपीएल बढ्दै जानु बैंकको कर्जा गुणस्तर कमजोर हुँदै गएको संकेत हुन सक्छ। त्यसैले एनपीएलको अवस्था, कर्जा नोक्सानी व्यवस्थापन र असुली क्षमतालाई पनि ध्यान दिनुपर्छ।

सेयर बजारमा राम्रो कम्पनी छान्नु भनेको केवल बढ्दो मूल्य भएको सेयर खोज्नु होइन। कम्पनीको आम्दानी, मूल्यांकन, लाभांश, नेटवर्थ, पुँजीमा प्रतिफल र ऋणको अवस्थालाई एकसाथ विश्लेषण गर्नु आवश्यक हुन्छ।

यी ६ सूचकले कम्पनीको वित्तीय अवस्था बुझ्न महत्वपूर्ण आधार दिन्छन्। तर कुनै एउटा सूचक राम्रो हुँदैमा सेयर खरिद गर्ने निर्णय गर्नु उचित हुँदैन। कम्पनीको व्यवस्थापन, व्यवसायको सम्भावना, क्षेत्रगत जोखिम, वित्तीय विवरणको गुणस्तर र बजार मूल्यलाई समेत अध्ययन गर्नुपर्छ।

अन्ततः सेयर बजारमा दीर्घकालीन सफलता हल्लाको पछि लागेर होइन, तथ्यांक बुझेर, जोखिम मूल्यांकन गरेर र आफ्नै अध्ययनका आधारमा लगानी गर्ने बानीबाट सम्भव हुन्छ।

A post shared by arthasansar (@arthasansarnews)