वेबसाइट चलाउन प्रयोग हुने प्रोग्रामिङ भाषामा सुरक्षा कमजोरी भेटिएपछि विभिन्न देशका सरकारी निकायले अनलाइन सेवा अस्थायी रूपमा बन्द गरेका छन् । नेपाल सरकारले पनि जोखिमपूर्ण प्रणाली अद्यावधिक गर्न र तत्काल सुरक्षित बनाउन आग्रह गरेको छ ।
काठमाडौँ — विश्वभर वेबसाइट बनाउन प्रयोग हुने 'पीएचपी' नामक प्रोग्रामिङ भाषामा दुई गम्भीर सुरक्षा कमजोरी भेटिएपछि विभिन्न देशका सरकारी कार्यालय, अस्पताल, शैक्षिक संस्था र अन्य सेवाले आफ्ना वेबसाइट अस्थायी रूपमा बन्द गरेका छन् । सम्भावित साइबर आक्रमणबाट जोगिन र प्रणाली सुरक्षित बनाउन यस्तो कदम चालिएको हो । यो समस्या नेपालसम्म पनि आइपुगेको छ । प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय अन्तर्गतको राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा केन्द्रले बिहीबार 'पीएचपी'मा देखिएका सुरक्षा कमजोरीबारे एडभाइजरी जारी गर्दै सम्बन्धित निकायलाई आफ्ना प्रणाली तत्काल अद्यावधिक गर्न आग्रह गरेको छ । केन्द्रले जोखिमपूर्ण संस्करण प्रयोग गरिरहेका प्रणालीलाई सुरक्षित संस्करणमा लैजान र तत्काल अद्यावधिक गर्न नसकिए इन्टरनेटबाट पहुँच गर्न सकिने जोखिमपूर्ण सेवा अस्थायी रूपमा अलग राख्न सुझाव दिएको छ । नेपाल सरकारले यस्तो चेतावनी जारी गर्नुको अर्थ नेपाली वेबसाइटमा पनि यही कमजोरीका कारण आक्रमण भएको पुष्टि हुनु भने होइन । तर नेपालका सरकारी निकाय, सञ्चारमाध्यम, व्यवसाय र अन्य संस्थाले 'पीएचपी'मा आधारित वेबसाइट चलाइरहेका छन् भने तिनले आफ्नो प्रणाली जोखिममा छ कि छैन भनेर जाँच गर्नुपर्ने भएको छ ।
राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा केन्द्रले कात्तिक ५ गते जारी गरेको एडभाइजरीमा 'पीएचपी' का दुई सुरक्षा कमजोरीबारे जानकारी दिँदै जोखिमपूर्ण संस्करण प्रयोग गरिरहेका प्रणाली तत्काल सुरक्षित बनाउन आग्रह गरेको छ । केन्द्रका अनुसार 'पीएचपी' ८.५ प्रयोग गर्ने प्रणालीलाई कम्तीमा ८.५.१२, पीएचपी ८.४ लाई ८.४.२७, पीएचपी ८.३ लाई ८.३.३६ र पीएचपी ८.२ लाई ८.२.३५ संस्करणमा अद्यावधिक गर्नुपर्छ । राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा केन्द्रले पीएचपी ८.१ वा त्योभन्दा पुरानो संस्करणका लागि सम्बन्धित सुरक्षा सुधार उपलब्ध नभएकाले त्यस्ता प्रणालीलाई नयाँ सुरक्षित संस्करणमा लैजान भनेको छ । तत्काल अद्यावधिक गर्न नसकिने अवस्थामा इन्टरनेटबाट पहुँच गर्न सकिने जोखिमपूर्ण सेवा अस्थायी रूपमा अलग राख्न वा सार्वजनिक पहुँच बन्द गर्न पनि केन्द्रको सुझाव छ । के हो 'पीएचपी' र किन यसले विश्वभर चिन्ता बढायो ?
सामान्य भाषामा भन्दा 'पीएचपी' वेबसाइट चलाउन प्रयोग हुने कम्प्युटर भाषा हो । यो वेबसाइटको पर्दापछाडि काम गर्छ । उदाहरणका लागि, तपाईंले कुनै समाचार वेबसाइट खोल्नुभयो भने त्यसको सर्भरमा रहेको 'पीएचपी' ले आवश्यक सामग्री तयार पार्छ र तपाईंको ब्राउजरमा देखिने पेज पठाउँछ । अर्थात्, तपाईंले स्क्रिनमा देख्ने वेबसाइट तयार पार्न यसले पर्दापछाडि भूमिका खेल्छ । अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार एजेन्सी रोयटर्स का अनुसार 'पीएचपी' निःशुल्क प्रयोग गर्न पाइन्छ र यसको स्रोत कोड सबैका लागि खुला छ । विश्वभरका प्रोग्रामरहरूले यसको विकास र सुधारमा योगदान गर्छन् । वेबसाइट चलाउने धेरै मानिसले 'पीएचपी' सँग प्रत्यक्ष काम गर्नुपर्दैन किनकि यो उनीहरूले प्रयोग गर्ने वेबसाइट निर्माण प्रणालीभित्रै काम गरिरहेको हुन्छ । वेब प्रविधिको प्रयोगबारे तथ्यांक राख्ने संस्था 'डब्लु३टेक्स'का अनुसार प्रोग्रामिङ भाषा पहिचान गर्न सकिएका वेबसाइटमध्ये झन्डै ७० प्रतिशतमा 'पीएचपी' प्रयोग हुन्छ । करिब ४० प्रतिशत वेबसाइट चलाउन प्रयोग हुने 'वर्डप्रेस' पनि 'पीएचपी' मै आधारित छ । त्यसैले व्यक्तिगत ब्लगदेखि साना व्यवसायका वेबसाइट, सरकारी पोर्टल, अनलाइन पसल र समाचार वेबसाइटसम्ममा 'पीएचपी' प्रयोग हुन सक्छ । यसको अर्थ विश्वका ७० प्रतिशत वेबसाइट नै अहिले जोखिममा छन् भन्ने होइन । कुन संस्करण प्रयोग गरिएको छ, त्यसमा सुरक्षा अपडेट गरिएको छ कि छैन र वेबसाइटको सर्भर कसरी सञ्चालन भइरहेको छ भन्ने आधारमा वास्तविक जोखिम फरक पर्छ । तर एउटै भाषामा देखिएको कमजोरीले धेरै वेबसाइटलाई एकैपटक जोखिममा पार्न सक्ने भएकाले यसले विश्वव्यापी चिन्ता बढाएको हो । पासवर्डबिनै सर्भरमा पहुँच बनाउन सक्ने जोखिम 'पीएचपी'मा देखिएका दुई सुरक्षा कमजोरीलाई 'सिभिई-२०२६-१०९६१८' र 'सिभिई-२०२६-१०९६१९'नाम दिइएको छ । साइबर सुरक्षा क्षेत्रमा कुनै कमजोरी पहिचान भएपछि त्यसलाई अरूले पनि चिन्न र त्यसबारे प्राविधिक जानकारी आदानप्रदान गर्न सकुन् भनेर यस्तो पहिचान नम्बर दिइन्छ ।
बेलायती सञ्चारमाध्यम द गार्डियनका अनुसार यी कमजोरीको दुरुपयोग गर्न सके आक्रमणकारीले प्रभावित सर्भरमा अनधिकृत कोड चलाउन वा संवेदनशील जानकारीसम्म पहुँच बनाउन सक्छन् । त्यसका लागि सामान्य अवस्थामा प्रयोगकर्ताले लगइन गरेजस्तो पासवर्ड आवश्यक नपर्न पनि सक्छ । यस्तो पहुँच प्राप्त भएमा वेबसाइटको सामग्री परिवर्तन गर्ने, प्रयोगकर्ताको संवेदनशील जानकारी चोर्ने वा सर्भरलाई अन्य साइबर आक्रमणका लागि प्रयोग गर्ने जोखिम हुन्छ । तर कमजोरी भेटिनु र सबै जोखिमपूर्ण वेबसाइटमा सफल आक्रमण हुनु फरक कुरा हो । कुनै वेबसाइटमा आक्रमण भएको पुष्टि गर्न त्यससम्बन्धी प्राविधिक प्रमाण आवश्यक हुन्छ । यी दुवै कमजोरीको गम्भीरता मापन गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय प्रणालीमा १० मा ९.२ अंक दिइएको छ । यसलाई गम्भीर सुरक्षा जोखिमको श्रेणीमा राखिएको छ । वेबसाइट किन बन्द गरिए ?
रोयटर्सका अनुसार बुधबार युरोपका विभिन्न देशका सरकारी कार्यालय, विद्यालय र अस्पतालका वेबसाइट बन्द गरिएका थिए । जर्मनी, फ्रान्स, नेदरल्यान्ड्स, फिनल्यान्ड र चेक गणतन्त्रलगायत देशका निकायले जोखिम कम गर्न यस्तो कदम चालेका थिए । केही सरकारी वेबसाइट अस्थायी रूपमा बन्द गरिनुको कारण सुरक्षा अपडेट लागू गर्नुअघि सम्भावित जोखिम कम गर्नु थियो । जर्मनीका अधिकारीले त्यहाँका केही सरकारी वेबसाइट बन्द गर्ने निर्णय सावधानीका लागि गरिएको र त्यसबेला कुनै सुरक्षा घटना भएको जानकारी नभएको बताएका थिए । द गार्डियनले पनि युरोपका विभिन्न सरकारी वेबसाइट बन्द गरिएको समाचार प्रकाशित गरेको छ । त्यसका अनुसार बेलायतका एडिनबरा, ब्रिस्टल र अक्सफोर्ड नगर परिषद्का वेबसाइटसमेत अस्थायी रूपमा बन्द गरिएका थिए । फ्रान्सका स्थानीय प्रशासनका वेबसाइट र नेदरल्यान्ड्सको सरकारी डिजिटल सेवा पनि प्रभावित भएका थिए ।
दया दुदराज कान्तिपुर मिडिया ग्रुपमा आबद्ध मिडिया रिपोर्टर हुन् । उनी मिडिया र सूचना प्रविधिबारे रिपोर्टिङ गर्छन् ।
