काठमाण्डौ । नेपालको परम्परागत इँटा उद्योगमा ठूलो रूपान्तरण ल्याउने लक्ष्यसहित करिब ८ अर्ब रुपैयाँ लगानीको महत्वाकांक्षी कार्यक्रम घोषणा गरिएको छ। वातावरण प्रदूषण कम गर्दै आधुनिक प्रविधिबाट इँटा उत्पादन गर्ने उद्देश्यले ६ करोड अमेरिकी डलर बराबरको कार्बन वित्तीयकरण कार्यक्रम अघि सारिएको हो।
जलवायु प्रविधि कम्पनी इन्नोसीएसआर र दिवाकर गोल्छा अर्गनाइजेसनको सहकार्यमा हुलास इको ब्रिक्सले उक्त कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने भएको छ।
कार्यक्रमअन्तर्गत सन् २०३० सम्म नेपालभर ३०० वटा आधुनिक इँटा उत्पादन केन्द्र स्थापना गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यी केन्द्रमा परम्परागत भट्टामा पोल्नुनपर्ने ‘गुड ब्रिक्स’ प्रविधिबाट इँटा उत्पादन गरिनेछ।
नेपाल र दक्षिण कोरिया सरकारबीच जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी सहकार्यको रूपरेखामा सम्झौता भएको केही समयपछि यो कार्यक्रम घोषणा गरिएको हो।
प्रत्येक उद्योगलाई २ लाख डलर बराबरको सहयोग
कार्यक्रममा सहभागी हुने इँटा उत्पादक उद्योगलाई आधुनिक हाइड्रोलिक प्रेस मेसिन उपलब्ध गराइनेछ। साथै, उत्पादनको बजारीकरण तथा व्यावसायिक विस्तारमा समेत सहयोग गरिनेछ।
कम्पनीका अनुसार प्रत्येक उत्पादन केन्द्रका लागि करिब २ लाख अमेरिकी डलर बराबरको मेसिन तथा बजार व्यवस्थापन सहयोग उपलब्ध गराउने योजना छ।
यसका लागि आवश्यक वित्तीय स्रोत भविष्यमा प्राप्त हुने कार्बन क्रेडिटलाई आधार बनाएर जुटाइनेछ।
कम्पनीले एसियाली विकास बैंक (एडीबी), एनएच इन्भेस्टमेन्ट एन्ड सेक्युरिटिज तथा कोरिया वेस्टर्न पावरजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाबाट कार्बन वित्तीयकरण उपलब्ध गराइने जनाएको छ।
यो योजनाले परम्परागत इँटा उद्योग सञ्चालन गरिरहेका उद्यमीलाई नयाँ प्रविधिमा रूपान्तरण हुने अवसर प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
वार्षिक ३ अर्ब इँटा उत्पादन, १५ लाख टन कार्बन उत्सर्जन रोक्ने लक्ष्य
कार्यक्रम पूर्ण क्षमतामा सञ्चालनमा आएपछि वार्षिक करिब ३ अर्बवटा इँटा उत्पादन गर्न सकिने अनुमान गरिएको छ।
कम्पनीका अनुसार यो प्रविधि प्रयोग गर्दा परम्परागत भट्टामा इँटा पोल्ने प्रक्रियाबाट हुने कार्बनडाइअक्साइड उत्सर्जन वार्षिक १५ लाख टनसम्म घटाउन सकिनेछ।
नेपालमा परम्परागत इँटा उत्पादनका लागि कोइला तथा अन्य इन्धन प्रयोग हुँदै आएको छ। यसबाट वायु प्रदूषण बढ्नुका साथै ठूलो परिमाणमा कार्बन उत्सर्जन हुने गर्छ।
नयाँ प्रविधिले इँटा पोल्न इन्धन प्रयोग गर्नुपर्ने आवश्यकता हटाउने भएकाले वातावरणीय प्रदूषण कम गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यद्यपि, उत्सर्जन कटौती र उत्पादन क्षमतासम्बन्धी यी तथ्यांक कार्यक्रम सञ्चालकले अघि सारेका लक्ष्य तथा अनुमान हुन्। वास्तविक उपलब्धि कार्यक्रमको कार्यान्वयन र सञ्चालन क्षमतामा निर्भर रहनेछ।
गुड ब्रिक्स परम्परागत भट्टामा नपोली उत्पादन गरिने इँटासम्बन्धी आधुनिक प्रविधि हो।
यस प्रविधिमा स्थानीय रूपमा उपलब्ध माटो, सिमेन्ट तथा इन्नोसीएसआरले विकास गरेको विशेष ‘गुड सोल स्टेबलाइजर’ प्रयोग गरिन्छ।
यी कच्चा पदार्थलाई हाइड्रोलिक मेसिनमार्फत उच्च दबाबमा थिचेर इँटाको आकार दिइन्छ।
यसरी तयार गरिने इँटालाई परम्परागत इँटाजस्तो उच्च तापक्रममा पोल्नुपर्दैन।
कम्पनीका अनुसार नयाँ प्रविधिबाट उत्पादित इँटा मूल्य, गुणस्तर तथा उत्पादन क्षमताका दृष्टिकोणले परम्परागत इँटासँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्नेछ।
यो प्रविधिको विस्तारमा हुलास इको ब्रिक्सले दिवाकर गोल्छा अर्गनाइजेसनको औद्योगिक सञ्जाल उपयोग गर्नेछ भने इन्नोसीएसआरले आवश्यक प्रविधि उपलब्ध गराउनेछ।
नेपाली उद्यमीलाई आधुनिक प्रविधिमा जोड्ने योजना
दिवाकर गोल्छा अर्गनाइजेसनका निर्देशक हितेश गोल्छाले यो साझेदारीले आधुनिक इँटा उत्पादन प्रविधिलाई नेपाली उद्यमीको पहुँचमा पुर्याउने बताएका छन्।
उनका अनुसार स्वच्छ तथा प्रतिस्पर्धी इँटा उद्योगको विकासमार्फत व्यावसायिक लाभसँगै वातावरणीय फाइदा हासिल गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
त्यस्तै, इन्नोसीएसआरका संस्थापक तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत साम युन्सुक लीले स्वच्छ प्रविधिको विकास गर्नु मात्रै पर्याप्त नहुने बताएका छन्।
उनले नयाँ प्रविधिलाई विद्यमान उद्योगले व्यावसायिक रूपमा प्रयोग गर्न सक्ने वातावरण तयार गर्नु सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष भएको उल्लेख गरेका छन्।
उनका अनुसार कार्बन वित्तीयकरण, प्रविधि र स्थानीय औद्योगिक साझेदारीलाई एकसाथ अघि बढाउन सके नेपालको इँटा उद्योगलाई दिगो उत्पादन प्रणालीमा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ।
कार्बन क्रेडिटबाट उद्योग रूपान्तरण गर्ने नयाँ अभ्यास
यस कार्यक्रमको महत्त्वपूर्ण पक्ष कार्बन वित्तीयकरणको प्रयोग हो।
परम्परागत उत्पादन प्रणालीको तुलनामा कम कार्बन उत्सर्जन गर्ने प्रविधि अपनाएबापत प्राप्त हुन सक्ने कार्बन क्रेडिटलाई वित्तीय स्रोतका रूपमा उपयोग गर्ने योजना अघि सारिएको छ।
यस्तो मोडेल प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन भए उद्योगीलाई आधुनिक उपकरण प्रयोग गर्न आवश्यक लगानी जुटाउन सहयोग पुग्न सक्छ।
तर, कार्बन क्रेडिटबाट अपेक्षित आम्दानी हासिल गर्न उत्सर्जन कटौतीको मापन, प्रमाणीकरण तथा सम्बन्धित बजारमा क्रेडिट बिक्री गर्न सक्ने व्यवस्था महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
निर्माण सामग्री उद्योगमा नयाँ सम्भावना
नेपालमा निर्माण क्षेत्रका लागि इँटा अत्यावश्यक सामग्री हो। परम्परागत इँटा भट्टाबाट हुने प्रदूषण न्यूनीकरण गर्दै उत्पादनलाई आधुनिक बनाउने प्रयासले निर्माण सामग्री उद्योगमा नयाँ सम्भावना खोल्न सक्ने देखिएको छ।
कार्यक्रमले आधुनिक प्रविधि प्रयोग गर्ने उद्योगको संख्या बढाउनुका साथै स्थानीय उद्यमीलाई वातावरणमैत्री उत्पादनमा सहभागी गराउने अपेक्षा गरिएको छ।
कम्पनीले नेपाललाई वातावरणमैत्री निर्माण सामग्री उत्पादनको क्षेत्रीय केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने दीर्घकालीन लक्ष्यसमेत अघि सारेको छ।
यद्यपि, ८ अर्ब रुपैयाँ बराबरको प्रस्तावित कार्यक्रम कति प्रभावकारी हुन्छ भन्ने कुरा लगानी जुटाउने प्रक्रिया, कार्बन क्रेडिटको व्यावसायिक सम्भावना, नयाँ प्रविधिको लागत तथा बजारमा उत्पादित इँटाको स्वीकार्यतामा निर्भर रहनेछ।
यो योजना सफल भए नेपालको परम्परागत इँटा उद्योगलाई स्वच्छ, आधुनिक र प्रतिस्पर्धी उत्पादन प्रणालीतर्फ लैजान महत्त्वपूर्ण आधार तयार हुन सक्नेछ।
अहिलेसम्म कुनै प्रतिक्रिया छैन। पहिलो प्रतिक्रिया तपाईंको हुन सक्छ।
