अमेरिका–चीन सैन्य तनाव घटाउन वासिङ्टनमा ऐतिहासिक वार्ता, हटलाइन सुदृढ गर्ने सहमति

१९ कात्तिक, काठमाडौं । संयुक्त राज्य अमेरिका र चीनका रक्षा अधिकारीहरूबीच वासिङ्टनमा ‘क्राइसिस कम्युनिकेसन्स एन्ड प्रिभेन्सन वोर्किङ ग्रुप’ को पहिलो औपचारिक बैठक सम्पन्न भएको छ।

दुई देशका शीर्ष नेताहरूबीच गत सेप्टेम्बरमा भएको सहमति अनुसार यो नयाँ संयन्त्र स्थापना गरिएको हो।

नोभेम्बर २ र ३ मा भएको उक्त उच्चस्तरीय बैठकमा दुवै देशबीच सम्भावित सैन्य जोखिमहरू कम गर्न र आकस्मिक संकट व्यवस्थापनका लागि व्यावहारिक सञ्चार माध्यमहरूलाई प्रवर्द्धन गर्ने विषयमा सहमति जुटेको अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले जनाएको छ।

बैठकमा अमेरिकाको तर्फबाट नीति सम्बन्धी उप-रक्षामन्त्रीको कार्यालयअन्तर्गत चीन, ताइवान र मङ्गोलिया मामिलाकी प्रमुख निर्देशक सिन्थिया ‘स्यान्थी’ कारास ले प्रतिनिधित्व गरेकी थिइन् भने चिनियाँ तर्फबाट जनमुक्ति सेना (पीएलए) को अन्तर्राष्ट्रिय सैन्य सहकार्य कार्यालयअन्तर्गत अमेरिका तथा ओशिनिया मामिला विभागका उप-निर्देशक सिनियर कर्नेल वाङ वेई सहभागी भएका थिए।

पेन्टागनका अनुसार दुवै देशले संकटका बेला ‘शीघ्रता र प्रभावकारी रूपमा’ सञ्चार कायम गर्न अतिरिक्त च्यानलहरू प्रयोग गर्ने र आगामी महिनाहरूमा जनमुक्ति सेनासँग रणनीतिक रक्षा मुद्दाहरूमा छलफल जारी राख्ने सहमति जनाएका छन्।

सेप्टेम्बरको राष्ट्रपतिस्तरीय ‘ट्रम्प-सी’ शिखर सम्मेलनको निरन्तरता

गत सेप्टेम्बरमा चिनियाँ राष्ट्रपति सि जिनपिङले वासिङ्टनको भ्रमण गरी अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग द्विपक्षीय वार्ता गरेका थिए। उक्त शिखर सम्मेलनका क्रममा राष्ट्रपति सिले ‘थ्युसिडाइड्स ट्र्याप’ लाई जित्न सकिने उल्लेख गर्दै दुवै सेनाबीच संकट निवारण संयन्त्र सुदृढ गर्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए।

सोही भ्रमणको केही दिनपछि (सेप्टेम्बर २६ मा) चीनको परराष्ट्र मन्त्रालयले अमेरिका र चीनबीच ‘संकट सञ्चार र रोकथाम’ सम्बन्धी समझदारी पत्र (एमओयू) लाई द्रुत गतिमा अघि बढाउने घोषणा गरेको थियो। हालै सम्पन्न वासिङ्टन बैठक सोही सहमतिको पहिलो व्यावहारिक कार्यान्वयन हो।

ताइवान जलमार्ग तनाव र सैन्य हटलाइनको पृष्ठभूमि

अमेरिका र चीनबीच स्थापना गरिएको यो सैन्य सञ्चार संयन्त्रको मुख्य केन्द्रबिन्दु ताइवान जलमार्गमा हुनसक्ने सम्भावित सैन्य मुठभेडलाई रोक्नु रहेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।

अगस्ट २०२२ मा तत्कालीन अमेरिकी प्रतिनिधि सभाकी सभामुख न्यान्सी पेलोसीले ताइवान भ्रमण गरेपछि चीनले अमेरिकासँगको उच्चस्तरीय सैन्य हटलाइन बन्द गरिदिएको थियो।

नोभेम्बर २०२३ मा सान फ्रान्सिस्कोमा तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेन र सी जिनपिङबीचको भेटपछि यो च्यानल पुन: खोल्न सहमति भए पनि सञ्चार निकै सीमित थियो।

राष्ट्रपति ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा यो सैन्य सञ्चार च्यानललाई थप सक्रिय बनाउन लगातार प्रयासहरू भइरहेका छन् । अक्टोबर २०२५ मा रक्षामन्त्री पिटर हेगसेथले मलेसियामा आयोजित आसियान रक्षा मन्त्रीहरूको बैठक (एडीएमएम–प्लस) का क्रममा चिनियाँ समकक्षी दोङ जुनसँग प्रत्यक्ष भेटवार्ता गरेका थिए।

अगस्ट २०२६ मा ताइवान क्षेत्रको रक्षा हेर्ने चिनियाँ इस्टर्न थिएटर कमान्डर जनरल याङ जिबिन र अमेरिकी प्यासिफिक कमान्डर एड्मिरल स्यामुएल पापारोबीच क्यानाडामा दुई वर्षपछिको पहिलो प्रत्यक्ष भेटवार्ता भएको थियो।

अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा विश्लेषकहरूका अनुसार, ताइवानको विषयलाई लिएर दुई महाशक्ति राष्ट्रहरू प्रत्यक्ष सैन्य मुठभेडमा नपुगुन् भन्नका लागि वासिङ्टनमा भएको यो पछिल्लो ‘क्राइसिस म्यानेजमेन्ट’ वार्तालाई एक महत्त्वपूर्ण सुरक्षा कदमका रूपमा हेरिएको छ।